CEZA İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Mükerrir Sayılmanın İnfaza Etkisi: İlk ve İkinci Tekerrürde Koşullu Salıverilme

Mükerrir kime denir?

Günlük dilde "sabıkalı" denilen herkes hukuken mükerrir değildir. Türk Ceza Kanunu (TCK) m.58/1'e göre önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi hâlinde tekerrür hükümleri uygulanır. Bunun için cezanın infaz edilmiş olması gerekmez. Yani belirleyici olan, ilk mahkûmiyetin yeni suçtan önce kesinleşmiş olmasıdır.

Mahkeme tekerrür hükümlerini uygulayacaksa bunu kararında açıkça belirtir; mahkûmiyet kararında hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı yazılır. Bu nedenle bir kişinin mükerrir olup olmadığı, kesinleşmiş kararın hüküm fıkrasından anlaşılır.

Tekerrürün uygulanmadığı durumlar

Zaman sınırı: 5 yıl ve 3 yıl

Eski bir mahkûmiyet sonsuza kadar tekerrüre esas olmaz. TCK m.58/2'ye göre tekerrür hükümleri, önceki suçtan dolayı beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl; beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasına mahkûmiyet hâlinde ise bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla uygulanmaz.

Örnek: 2 yıl hapis cezasını 1 Mart 2021'de bitiren kişi, 1 Mart 2024'ten sonra yeni bir suç işlerse bu eski mahkûmiyet tekerrüre esas olmaz. Süre, cezanın kesinleştiği tarihten değil, infazın tamamlandığı tarihten itibaren hesaplanır.

Kasıtlı ve taksirli suçlar arasında

Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Trafik kazasından taksirle yaralama nedeniyle mahkûm olan kişinin sonradan işlediği kasıtlı bir suç, bu nedenle tekerrür oluşturmaz.

Çocuklar

Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.

Yabancı mahkeme kararları

Yabancı ülke mahkemelerinden verilen hükümler kural olarak tekerrüre esas olmaz. Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçları ise bu kuralın istisnasıdır.

İlk tekerrürde koşullu salıverilme: üçte iki

Ceza İnfaz Kanunu (5275 sayılı Kanun) m.108/1'e göre tekerrür hâlinde işlenen suçtan dolayı mahkûm olunan süreli hapis cezasının üçte ikisinin infaz kurumunda iyi hâlli olarak çekilmesi durumunda koşullu salıverilmeden yararlanılabilir. Normal kuralda bu oran yarıdır. Koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlarda ise o suçun kendi oranı uygulanır.

Müebbet hapis cezasında süre 33 yıl, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında 39 yıldır. Birden fazla süreli hapis cezasında üst sınır otuziki yıldır.

Ekleme sınırı

İlk tekerrürde önemli bir koruma vardır. 5275 m.108/2'ye göre tekerrür nedeniyle koşullu salıverme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz. Yani mükerrirliğin getirdiği ek süre, önceki cezadan uzun olamaz.

Örnek hesaplar

6 yıl hapis cezası alan mükerrir hükümlü düşünelim. Mükerrir olmasaydı koşullu salıverilme için 3 yıl yatması gerekirdi; mükerrir olduğu için oran üçte ikidir ve süre 4 yıla çıkar. Artış 1 yıldır.

• Önceki cezası 1 yıl ise: Artış (1 yıl), önceki cezayı (1 yıl) geçmediği için tamamı eklenir. Koşullu salıverilme süresi 4 yıldır.
• Önceki cezası 6 ay ise: Artış en fazla 6 ay olabilir. Koşullu salıverilme süresi 3 yıl + 6 ay = 3 yıl 6 aydır.

Kendi dosyanızla hesap yapmak için infaz hesaplama aracında "Mükerrir" kutusunu işaretleyip tekerrüre esas önceki cezayı yazabilirsiniz.

İkinci kez tekerrür: dörtte üç

İkinci kez tekerrürün kuralları 2025 yılında değişmiştir. 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanundan önce ikinci kez tekerrür hükümleri uygulanan hükümlü koşullu salıverilemiyordu. Bugünkü metne göre ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır; ancak süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır. Hükümlü hakkında ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanacağı hükümde belirtilir. Bu değişiklik koşullu salıverilmeyi hiç tanımayan eski düzenlemeye göre hükümlünün lehinedir; TCK m.7/2'ye göre suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan kanun uygulanır.

İkinci tekerrürde yukarıdaki ekleme sınırı uygulanmaz; kanun, ikinci defa tekerrür hâlinde bu sınırın uygulanmayacağını açıkça yazar. Örneğin 6 yıl cezada koşullu salıverilme süresi 4 yıl 6 ay olur.

Dörtte üç oranının yalnızca tekerrürden doğmadığını da belirtmek gerekir: 5275 m.108/9'a göre cinsel saldırı (TCK 102/2), çocukların cinsel istismarı (TCK 103), reşit olmayanla nitelikli cinsel ilişki (TCK 104/2-3) ve uyuşturucu imal ve ticareti (TCK 188) suçlarından mahkûm olanlarda, mükerrir olmasalar bile süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır.

Açık cezaevi, erteleme ve diğer sonuçlar

• Doğrudan açık cezaevi: İkinci defa mükerrir olanlar, kasıtlı suçlardan toplam cezaları 3 yıl veya daha az olsa bile cezaya doğrudan açık cezaevinde başlayamaz. İlk kez mükerrirler için böyle bir yasak yoktur.
• İnfazın ertelenmesi: Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilenler, 5275 m.17'deki istem üzerine erteleme imkânından yararlanamaz.
• Seçimlik cezalar: Tekerrür hâlinde, suçun kanun maddesinde seçimlik olarak hapis ve adli para cezası öngörülmüşse hapis cezasına hükmolunur.
• Birden fazla ceza: İçtima hâlinde mükerrirlerde birden fazla süreli hapis cezası için koşullu salıverilme süresinin üst sınırı 32 yıldır.

Cezanın bitiminden sonra denetim süresi

Mükerrirler için ceza bittiğinde her şey bitmez. TCK m.58/6'ya göre mükerrir hakkında cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. 5275 m.108/4'e göre infaz hâkimi, mükerrir hakkında cezanın infazının tamamlanmasından sonra başlamak ve bir yıldan az olmamak üzere denetim süresi belirler; bu süre en fazla beş yıla kadar uzatılabilir. Denetim süresi içinde yükümlülüklere ve yasaklara aykırı hareket eden mükerrirler, infaz hâkimi kararı ile on beş günden az ve üç aydan fazla olmamak üzere disiplin hapsine tabi tutulur.

İlgili içerikler