CEZA VE İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Denetimli Serbestlik Yükümlülüklerine Uyulmazsa Ne Olur?

Cezaevinden çıkış, ama henüz özgürlük değil

Koşullu salıverilmesine az bir süre kalmış bir hükümlü, denetimli serbestlik kararıyla ailesinin yanına döner. Bu, cezanın bittiği anlamına gelmez; kalan kısım dışarıda, belirli kurallara uyularak çekilir. Bazı hükümlüler bu kuralları "imzaya gitmek" gibi basit bir formalite sanır. Oysa kurallara uyulmaması, kişinin yeniden cezaevine dönmesiyle sonuçlanabilir.

Denetimli serbestlik kimlere uygulanır?

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.105/A'ya göre açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına infaz hâkimi tarafından karar verilebilir.

Kanun bazı gruplar için daha uzun süre tanır: sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kalan kadın hükümlüler ile ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalan hükümlüler de diğer şartları taşımaları hâlinde bu imkândan yararlanabilir. 2025 yılında eklenen bir cümleyle de hükümlünün, beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin en az onda birini cezaevinde geçirmiş olması şartı getirilmiştir.

30 Mart 2020 tarihine kadar işlenen suçlar bakımından Kanunun geçici 6. maddesinde farklı süreler öngörüldüğü için, hükümlünün suç tarihine göre hangi kuralın uygulanacağı ayrıca kontrol edilmelidir. Süre hesabı için infaz hesaplama aracına bakılabilir.

Hangi yükümlülükler getirilir?

Kanuna göre denetimli serbestlik müdürlüğü, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar şu yükümlülüklerden bir veya birden fazlasına tabi tutulmasına karar verir:

• Kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılması,
• Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulması,
• Belirlenen yer veya bölgelere gitmemesi,
• Belirlenen programlara katılması.

Uyuşturucu kullanma veya bulundurma suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğüne tabi tutulur. Hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre yükümlülükler sonradan değiştirilebilir.

Hangi durumlar cezaevine dönüşe yol açar?

m.105/A'nın altıncı fıkrası, hükümlünün yeniden kuruma gönderilmesine yol açan üç durumu sayar:

1. Beş gün içinde başvurmamak: Ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra, talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmemek.
2. Yükümlülüklere uymamakta ısrar: Hakkında belirlenen yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına, denetimli serbestlik görevlilerinin uyarı ve önerileriyle denetim planına uymamakta ısrar etmek.
3. Kendi isteğiyle dönmek: Ceza infaz kurumuna geri dönmek istemek.

Bu hallerde denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine infaz hâkimi tarafından karar verilir.

İkinci bentteki "ısrar" kelimesi önemlidir. Kanun, tek bir aksaklığı değil, uyarılara rağmen devam eden bir uyumsuzluğu arar. Bu nedenle bir randevunun kaçırılması hâlinde durumun hemen müdürlüğe bildirilmesi, mazeretin belgelenmesi ve sonraki yükümlülüklere eksiksiz uyulması gerekir; aksi hâlde birbirini izleyen aksaklıklar ısrar olarak değerlendirilebilir. Hastalık için rapor, işten çıkamama için işveren yazısı gibi belgeler saklanmalıdır.

Bir örnek

Koşullu salıverilmesine dokuz ay kalan bir hükümlü, açık cezaevinden denetimli serbestlik kararıyla çıkar ve müdürlüğe süresinde başvurur. Kendisine haftada iki gün kamuya yararlı işte çalışma ve belirli günlerde müdürlüğe gelme yükümlülüğü getirilir. Bir hafta yüksek ateşle hastalanır ve gidemez; ertesi gün doktor raporunu müdürlüğe teslim eder. Bu durum tek başına "ısrar" sayılmaz. Ancak aynı kişi birkaç hafta boyunca mazeretsiz olarak çalışmaya gitmez, görevlilerin yazılı uyarılarına da uymazsa, müdürlük infaz hâkiminden cezaevine iadesini isteyebilir.

Bu örnek, sürecin özünü gösterir: kanun mükemmel bir uyum değil, iyi niyetli ve sürekli bir uyum bekler. Mazeretin zamanında bildirilmesi ile hiç bildirilmemesi arasındaki fark, çoğu zaman sonucu belirler.

Yeni bir suç isnadı

Denetim sürecinde yeni bir dava da sonuç doğurabilir. Kanuna göre hükümlü hakkında denetimli serbestlik tedbiri uygulanmaya başlandıktan sonra işlediği iddia olunan ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan dolayı kamu davası açılmış olması hâlinde, müdürlüğün talebi üzerine infaz hâkimi tarafından hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilebilir.

Ancak bu kesin bir son değildir: kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilmesi hâlinde, hükümlünün cezasının infazına denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam olunmasına infaz hâkimi tarafından karar verilir.

Firar sayılma riski

En ağır sonuç, hiç başvurmayan ya da iade kararına uymayan hükümlüler içindir. Kanuna göre denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmesi gereken sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmiş olmasına karşın müracaat etmeyenler ile ceza infaz kurumuna iade kararı verilmesine rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlüler hakkında, Türk Ceza Kanununun 292 nci ve 293 üncü maddelerinde yazılı hükümler uygulanır. Bu maddeler hükümlünün kaçması suçunu düzenler; yani bu durumda yeni bir ceza soruşturması gündeme gelir.

Karara itiraz

İnfaz hâkiminin kararlarına karşı itiraz yolu açıktır. 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m.6'ya göre infaz hâkiminin kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir ve itiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine yapılır. Kurallara uyan hükümlü için ise süreç olumlu kapanır: yükümlülüklerin gereklerine uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında hazırlanan rapor ilgili mahkemeye gönderilir.

Adli para cezasından çevrilen hapsin bu kapsamda olmadığı da hatırlatılmalıdır: Kanuna göre adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezası hapse çevrilen hükümlüler bu infaz usulünden yararlanamaz. Bu konu için adli para cezası ödenmezse ne olur yazısına bakılabilir.

İlgili içerikler