CEZA İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Cezaevinde Disiplin Cezası Alan Hükümlü Açık Cezaevine ve Denetimli Serbestliğe Çıkabilir mi?

Bir disiplin cezası her şeyi geciktirir mi?

Cezaevindeki yakınından "disiplin cezası aldım" haberini alan aileler genellikle aynı endişeyi taşır: "Açığa çıkışı, denetimli serbestliği, tahliyesi uzayacak mı?" Bunun cevabı, cezanın türüne, ne zaman kaldırılacağına ve hükümlünün sonraki davranışlarına bağlıdır. Aşağıda kanunun bu konudaki kurallarını sırasıyla anlatıyoruz.

Disiplin cezaları nelerdir?

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (5275 sayılı Kanun) m.38, yetişkin hükümlüler için disiplin cezalarını ağırlık sırasına göre sayar: kınama, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma, haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma ve hücreye koyma. Toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı veya küçültücü cezalar disiplin cezası olarak uygulanamaz.

En ağır ceza olan hücreye koyma, eylemin niteliğine göre bir günden yirmi güne kadar uygulanır. Kuruma yasak eşya sokmak, firara teşebbüs etmek ya da izin süresini özürsüz olarak iki güne kadar geçirmek bir ila on gün; cep telefonu gibi elektronik haberleşme aracını kuruma sokmak, bulundurmak veya kullanmak, firar etmek ya da görevlileri yaralamak gibi eylemler ise on bir ila yirmi gün hücre cezası gerektirir.

Disiplin cezası nasıl verilir?

Disiplin cezası kendiliğinden verilmez; kanunda bir soruşturma usulü vardır:

• Soruşturma: Eylemin öğrenilmesinden itibaren derhâl ve en geç beş gün içinde soruşturmaya başlanır ve soruşturma en geç on beş gün içinde tamamlanır; bu süre infaz hâkiminin onayıyla yedi güne kadar uzatılabilir.
• Savunma: Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Hükümlüye yüklenen eylem bildirilir ve üç gün içinde savunma vermesi, aksi hâlde bu hakkından vazgeçmiş sayılacağı yazılı olarak bildirilir.
• Karar: Disiplin kurulu kararları gerekçeli olarak yazılır ve kararda şikâyet mercii ve süresi açıkça gösterilir.

Kınama ve bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezaları ise kurumun en üst amiri tarafından verilir ve uygulanır.

İyi hâl değerlendirmesi ve disiplin cezası

Açık cezaevine ayrılma, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilmenin ortak şartı iyi hâldir. 5275 m.89'a göre hükümlüler, idare ve gözlem kurulu tarafından iyi hâlin belirlenmesine esas olmak üzere en geç altı ayda bir değerlendirmeye tabi tutulur. Bu değerlendirmede katılınan eğitim ve iyileştirme programları, sertifikalar, pişmanlık ve kurum kurallarına uyumun yanında aldığı disiplin cezaları da dikkate alınır.

Tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen hükümlünün yeniden değerlendirmeye alınması için kanun bir üst sınır koyar: açık ceza infaz kurumuna ayırmaya, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazına ve koşullu salıverilmeye ilişkin olarak tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri bir yılı geçemez.

Disiplin cezaları ne zaman kaldırılır?

Disiplin cezası sonsuza kadar sicilde kalmaz. 5275 m.48/4, infaz edildiği tarihten itibaren disiplin cezasının kaldırılmasında ve iyi hâlin kazanılmasında esas alınacak süreleri belirler:

• Kınama cezası: 15 gün
• Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma: 1 ay
• Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma: 3 ay
• Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama: 3 ay
• Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma: 3 ay
• Hücreye koyma: 1-10 günlük hücre eylemlerinde 6 ay, 11-20 günlük hücre eylemlerinde 1 yıl

Bu süreler sonunda disiplin cezası almamak ve iyi hâlli olmak şartıyla ceza kaldırılır. Kınama ve etkinlikten alıkoyma kurum en üst amiri tarafından, diğerleri kurum en üst amirinin önerisi ve disiplin kurulu kararıyla kaldırılır. Bu süreler içinde yeniden disiplin cezasını gerektiren bir eylemde bulunan hükümlüye ise her defasında bir üst ceza uygulanır.

Koşullu salıverilmeye etkisi

Kanun burada açık bir kural koyar: disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz, ancak bu süre hakederek salıverme tarihini geçemez. Yani disiplin cezası koşullu salıverilmeyi geciktirebilir, ama hiçbir durumda cezanın tamamen bittiği tarihten sonraya bırakamaz.

Örnek: Koşullu salıverilme tarihine iki ay kala cep telefonu bulundurduğu için 15 gün hücre cezası alan hükümlü düşünelim. Bu ceza 11-20 gün aralığındaki eylemlerden olduğu için kaldırılma süresi bir yıldır. Hükümlünün koşullu salıverilmesi bu süre dolup ceza kaldırılana kadar gecikebilir; ancak cezanın tamamen biteceği tarih daha önce gelirse kişi o tarihte tahliye edilir.

Açık cezaevine etkisi

Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği disiplin cezaları için iki ayrı kural içerir:

• Açığa ayrılma yasağı: Haklarında iyi hal kararı verilse bile toplam beş ve daha fazla hücreye koyma cezası alıp, son hücreye koyma cezasının kaldırılması üzerinden bir yıl geçmemiş olanlar açığa ayrılamaz.
• Açıktan kapalıya iade: Açık cezaevindeyken kınamadan başka bir disiplin cezası alıp bu cezası kesinleşen hükümlü kapalı cezaevine gönderilir. Disiplin cezası kesinleşmemiş olsa bile eylemi kurum düzeni ya da kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturan hükümlü de kapalıya gönderilebilir. Bu kişi disiplin cezasının kaldırılma tarihinden itibaren, diğer şartları da taşıyorsa yeniden açık kuruma ayrılabilir.

Açık cezaevi denetimli serbestliğin de kural olarak ön şartı olduğundan, kapalıya iade edilen hükümlünün denetimli serbestlik tarihi de fiilen ertelenmiş olur. Açığa geçiş kuralları için açık cezaevine geçiş şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Disiplin cezasına itiraz: infaz hâkimliğine şikâyet

5275 m.52'ye göre disiplin cezalarına ve tedbirlerine karşı şikâyet ve itiraz durumunda 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu hükümleri uygulanır. Buna göre şikâyet, kararın öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde kararın verildiği tarihten itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine yapılır. Şikâyet hükümlünün kendisi dışında eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi veya müdafii tarafından da yapılabilir.

Disiplin cezasına karşı yapılan şikâyette infaz hâkimi, hükümlünün savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra karar verir; hükümlü savunmasını avukatıyla birlikte veya avukatı aracılığıyla da yapabilir. İnfaz hâkiminin kararına karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.

Cezası kaldırılan ya da iptal edilen hükümlü hakkında açık kurum, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme değerlendirmeleri yeniden yapılır. Kendi tarihlerinizi tahmin etmek için infaz hesaplama aracını kullanabilirsiniz; araç hükümlünün iyi hâlli olduğunu varsayarak hesap yapar.

İlgili içerikler