CEZA İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

30 Mart 2020 ve 31 Temmuz 2023 Öncesi Suçlarda Erken Tahliye: Geçici 6 ve Geçici 10/6

Neden suç tarihi bu kadar önemli?

İnfaz kurallarında yapılan değişiklikler çoğu zaman yalnızca belirli bir tarihe kadar işlenen suçlara uygulanan geçici maddelerle birlikte gelir. Bu nedenle aynı suçtan aynı cezayı alan iki kişinin tahliye tarihleri, suç tarihleri farklıysa yıllarca farklı olabilir. Ceza İnfaz Kanunu'nun (5275 sayılı Kanun) iki geçici maddesi özellikle önemlidir: 30 Mart 2020'ye kadar işlenen suçlar için Geçici m.6 ve 31 Temmuz 2023 ve öncesi suçlar için Geçici m.10/6. Bu yazıda her ikisini, istisnalarını ve birlikte nasıl işlediklerini anlatıyoruz.

Geçici m.6: 30 Mart 2020'ye kadar işlenen suçlar

Denetimli serbestlikte 3 yıl

Geçici m.6/1'e göre 30/3/2020 tarihine kadar işlenen suçlar bakımından, kanunda sayılan istisnalar dışında, 105/A maddesinin birinci fıkrasında yer alan "bir yıl"lık süre "üç yıl" olarak uygulanır. Yani koşullu salıverilmeye 3 yıl kala denetimli serbestlik gündeme gelir.

Bu süreden yararlanamayan suçlar şunlardır: kasten öldürme suçları (TCK 81, 82, 83); üstsoya, altsoya, eşe veya kardeşe ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenen kasten yaralama ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama; neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2-d); işkence ve eziyet; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (TCK 102-105); özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (TCK 132-138); uyuşturucu imal ve ticareti (TCK 188); devletin güvenliğine, anayasal düzene, millî savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlar ile terör suçları.

Kadınlar, 70 yaş üstü ve ağır hastalar

Geçici m.6/2 bazı hükümlüler için daha da uzun süreler öngörür. Kasten öldürme, cinsel suçlar, özel hayata karşı suçlar, devletin güvenliğine karşı suçlar ve terör suçları hariç olmak üzere; sıfır-altı yaş grubu çocuğu bulunan kadın hükümlüler ile yetmiş yaşını bitirmiş hükümlüler hakkında denetimli serbestlik süresi dört yıl olarak uygulanır. Maruz kaldığı ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen altmışbeş yaşını bitirmiş hükümlülerin ise koşullu salıverilmeye kadar olan sürelerinin tamamı, azami süre sınırına bakılmaksızın denetimli serbestlikle infaz edilebilir.

Kapalı cezaevinden de denetimli serbestlik

Geçici m.6'nın en önemli farkı üçüncü fıkrasındadır: birinci ve ikinci fıkra hükümleri, iyi hâlli olmak koşuluyla kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler hakkında da uygulanır. Normal kuralda denetimli serbestlik için açık cezaevinde bulunmak gerekirken, 2020 öncesi suçlarda bu şart aranmaz.

Çocuklarda gün sayımı

Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre 30/3/2020 tarihine kadar işlenen suçlarda, hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği bir gün üç gün, on sekiz yaşını dolduruncaya kadar geçirdiği bir gün iki gün olarak dikkate alınır.

Geçici m.10/6: 31 Temmuz 2023 ve öncesi suçlar

2023 yılında eklenen ve 24 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla bugünkü hâlini alan Geçici m.10/6, açık cezaevine ve denetimli serbestliğe geçişi üç yıl öne çeker.

• Açık cezaevi: 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle kapalı cezaevinde bulunan hükümlülerden, toplam hapis cezası on yıldan az ise bir ayını, on yıl ve daha fazla ise üç ayını kapalıda geçirip açık cezaevine ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalanlar açığa ayrılabilir.
• Denetimli serbestlik: Bu hükümlüler ile açık cezaevinde bulunanlar, talepleri hâlinde en az üç ay açık cezaevinde kalmış olmak şartıyla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlandırılır.

Geçici m.10/6'nın istisnaları

Bu imkân şu suçlar için uygulanmaz: üstsoy, altsoy, eş, kardeş, çocuk, kendini savunamayan kişi veya kadına karşı kasten öldürme (TCK 82/1-d, e, f); deprem nedeniyle bina veya yapıların yıkılması sonucu meydana gelen öldürme suçları; cinsel saldırı, çocuğun cinsel istismarı ve reşit olmayanla nitelikli cinsel ilişki (TCK 102, 103, 104/2-3); devletin güvenliğine, anayasal düzene, millî savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlar; terör suçları ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar.

Dikkat edilmesi gereken nokta, iki geçici maddenin istisna listelerinin farklı olmasıdır. Örneğin uyuşturucu ticareti ve 82/1-d, e, f dışındaki kasten öldürme, Geçici m.6/1'deki 3 yıllık süreden yararlanamaz ama Geçici m.10/6'dan yararlanabilir. Geçici m.6/2'nin istisna listesi ise daha dardır: uyuşturucu ticareti (TCK 188) ve aile bireylerine karşı kasten yaralama bu listede yer almadığından, 30/3/2020'den önce işlenen bu suçlarda 0-6 yaş grubu çocuğu bulunan kadın hükümlüler ile 70 yaşını bitirmiş hükümlüler 4 yıllık süreden yararlanabilir.

İki madde birlikte nasıl işler?

30/3/2020'den önce işlenen ve her iki maddenin istisnaları dışında kalan suçlarda iki düzenleme birbirini dışlamaz. Geçici m.10/6, "ilgili mevzuat uyarınca" belirlenen denetimli serbestlik tarihinden üç yıl erken yararlanmayı öngördüğü için, Geçici m.6'daki 3 yıllık sürenin üzerine 3 yıl daha eklenmesi gündeme gelir. Ancak bu ek erkenlik için Geçici m.10/6'nın şartları, yani kapalıda asgari süre ve en az üç ay açık kurumda kalma şartı aranır. Açık kuruma geçemeyen hükümlü ise Geçici m.6/3 sayesinde yalnızca 3 yıllık süreden kapalı kurumdan yararlanabilir.

Örnek hesaplar

Aşağıdaki örneklerde cezaevine giriş 1 Ocak 2025, mahsup yok, hükümlü iyi hâlli kabul edilmiş ve yıl 365 gün alınmıştır. Tarihler, kanun metnine göre yapılan aritmetik hesaptır; somut dosyada idare ve gözlem kurulu ile infaz hâkiminin değerlendirmesi belirleyicidir.

• 2019'da işlenen hırsızlık, 4 yıl: Koşullu salıverilme 2 yıl sonra, 1 Ocak 2027'dedir. Geçici m.6 ile denetimli serbestlik süresi 3 yıl olduğundan ve bu süre kapalıdan da kullanılabildiğinden, idare ve gözlem kurulunun iyi hâl değerlendirmesinden sonra infazın başından itibaren denetimli serbestlik değerlendirilebilir.
• 2022'de işlenen hırsızlık, 8 yıl: Koşullu salıverilme 4 yıl sonradır. Normal kurala göre açık cezaevine 1 ay sonra, denetimli serbestliğe 3 yıl sonra geçilirdi. Geçici m.10/6 ile 1 ay kapalı ve 3 ay açık şartı sağlandığında, yaklaşık 4 ay sonra denetimli serbestlik gündeme gelir.
• 2022'de işlenen kasten öldürmeye teşebbüs, 15 yıl: Koşullu salıverilme 10 yıl sonradır. Normal kurala göre açık cezaevine yaklaşık 3 yıl, denetimli serbestliğe 9 yıl sonra geçilirdi. Geçici m.10/6 ile açık cezaevine 3 ay, denetimli serbestliğe yaklaşık 6 yıl sonra geçilebilir. Bu suç Geçici m.6'nın istisnası olduğu için 3 yıllık denetimli serbestlik süresinden yararlanamaz.
• 2024'te işlenen hırsızlık, 8 yıl: Hiçbir geçici madde uygulanmaz; açık cezaevine 1 ay, denetimli serbestliğe 3 yıl sonra geçilir.

Kendi dosyanız için tarihleri infaz hesaplama aracında görebilirsiniz; araç suç tarihine göre bu geçici maddeleri ve istisnalarını otomatik uygular.

Birden fazla ceza varsa

Birden fazla ceza toplanarak infaz ediliyorsa, cezalardan biri 31/7/2023'ten sonra işlenmiş bir suça aitse veya istisna suçlardan biriyse geçici maddelerin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir. Açık cezaevine ayrılmada esas alınacak suç, Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği'ne göre koşullu salıverilme tarihine en az sürenin arandığı suçtur. Bu tür dosyalarda müddetnamedeki hesabın ayrıca kontrol edilmesi önemlidir; ayrıntılar için müddetname ve yanlış hesaba itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

İlgili içerikler