CEZA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK m.155): Emanet Edilen Paranın, Aracın veya Malın Geri Verilmemesi
KISACA
TCK m.155’e göre muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere kendisine teslim edilen başkasına ait mal üzerinde bu amaç dışında tasarrufta bulunan ya da teslimi inkâr eden kişi, şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır. Mal meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilmişse ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapistir ve şikâyet aranmaz. 24 Aralık 2025’ten itibaren suçun konusu motorlu taşıt ise ceza bir kat artırılır ve bu hâl uzlaştırma dışındadır. Ödünç verilen paranın geri ödenmemesi ise kural olarak bu suçu değil, borç ilişkisini ilgilendirir. Malı kovuşturmadan önce iade eden failin cezası üçte ikisine kadar indirilir.
Güveni kötüye kullanma suçu nedir?
Türk Ceza Kanunu m.155/1, kendisine güvenilerek bir mal teslim edilen kişinin bu güveni kötüye kullanmasını suç olarak düzenler. Buna göre başkasına ait olup da muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunan ya da bu devir olgusunu inkâr eden kişi güveni kötüye kullanma suçunu işler.
Suçun özünde bir emanet ilişkisi vardır. Mal, sahibinin rızasıyla ve belirli bir amaçla faile teslim edilmiştir; fail bu malı o amaca aykırı biçimde kullanır, satar, rehine verir, kendi malı gibi harcar ya da hiç teslim almadığını söyler. Gündelik hayattan örnekler:
- Birkaç günlüğüne ödünç verilen aracın sahibine sorulmadan satılması veya rehin bırakılması,
- Saklaması için bırakılan altınların bozdurulup harcanması,
- Tamir için servise bırakılan cihazın geri verilmemesi ya da başkasına satılması,
- Bir alacağı tahsil etmek için yetki verilen kişinin tahsil ettiği parayı sahibine teslim etmemesi,
- Kiralanan tarım makinesinin kiraya verenin haberi olmadan başkasına satılması.
Cezası ne kadar?
Temel hâlde ceza, şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır (TCK m.155/1). Hapis ve adli para cezası birlikte verilir.
Suç; meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin gereği olarak ya da hangi nedenden doğmuş olursa olsun başkasının mallarını idare etmek yetkisine dayanarak teslim edilmiş eşya hakkında işlenirse ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıdır (m.155/2). Müşterisinin parasını emanet alan esnaf, işvereninin malını teslim alan çalışan ya da başkasının mallarını yönetmeye yetkili kılınan kişi bu ağır hâlden sorumlu olabilir.
24 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla m.155’e üçüncü bir fıkra eklenmiştir. Buna göre suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı ise yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır. Emanet verilen aracın satılması, rehin bırakılması veya geri verilmemesi bu değişiklikle daha ağır cezalandırılmaktadır.
| Hâl | Ceza | Şikâyet / uzlaştırma |
|---|---|---|
| Temel hâl (m.155/1) | 6 aydan 2 yıla kadar hapis ve adli para cezası | Şikâyete bağlı; uzlaştırmaya tabi |
| Meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi ya da mal idaresi gereği teslim (m.155/2) | 1 yıldan 7 yıla kadar hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezası | Şikâyete bağlı değil; uzlaştırmaya tabi |
| Konu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı ise (m.155/3, 24.12.2025’ten itibaren) | Yukarıdaki cezalar bir kat artırılır | Uzlaştırma kapsamı dışında |
| Zarar tamamen giderilirse (m.168) | Kovuşturmadan önce 2/3’e, hükümden önce 1/2’ye kadar indirim | Etkin pişmanlık |
Dolandırıcılıktan ve borç ilişkisinden farkı
Güveni kötüye kullanma ile dolandırıcılık sıkça karıştırılır. Dolandırıcılıkta fail, hileli davranışlarla mağduru aldatarak malı ondan alır; yani mal, aldatma sonucu el değiştirir. Güveni kötüye kullanmada ise mal, mağdurun serbest iradesiyle ve belirli bir amaçla faile teslim edilmiştir; suç, teslimden sonra bu amaca aykırı davranılmasıyla işlenir. Dolandırıcılığın unsurları dolandırıcılık suçu yazısında anlatılmıştır.
Ödünç verilen paranın geri ödenmemesi ise kural olarak bu suçu oluşturmaz. Türk Borçlar Kanunu m.386’ya göre tüketim ödüncünde ödünç veren, parayı ödünç alana devreder; ödünç alan da aynı miktarı geri vermeyi üstlenir. Para ödünç alanın mülkiyetine geçtiği için artık “başkasına ait” bir mal yoktur; geri ödenmeyen borç, hukuk yoluyla istenir. Bu durumda izlenecek yol borç verilen para nasıl geri alınır yazısında anlatılmıştır. Buna karşılık belirli bir işte kullanılmak üzere verilen para, örneğin “şu tarlanın kaporasını yatır” diye teslim edilen tutar, başka amaçla harcanırsa durum farklıdır; bu tür olaylarda paranın hangi amaçla verildiğinin ispatı belirleyicidir.
Şikâyet ve uzlaştırma
Temel hâl şikâyete bağlıdır. TCK m.73’e göre şikâyet, mağdurun fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Emanet verilen malın satıldığının ya da geri verilmeyeceğinin öğrenildiği tarih, bu sürenin başlangıcının belirlenmesinde esas alınır. m.155/2’deki nitelikli hâl ise şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur.
CMK m.253/1-b’ye göre güveni kötüye kullanma suçu, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır. Ancak 7571 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle m.155’in üçüncü fıkrası, yani suçun motorlu taşıt hakkında işlendiği hâl, uzlaştırma dışında bırakılmıştır. Uzlaştırmada fail malı iade etmeyi veya bedelini ödemeyi kabul eder ve taraflar anlaşırsa dosya kapanabilir. Ayrıntılar uzlaştırma hangi suçlarda uygulanır yazısındadır.
Malı iade eden kişi ceza alır mı? Etkin pişmanlık
TCK m.168’e göre güveni kötüye kullanma suçunda fail, kovuşturma başlamadan önce pişmanlık göstererek malı aynen geri verir veya zararı tamamen tazmin ederse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Bu pişmanlık kovuşturma başladıktan sonra, ancak hüküm verilmeden önce gösterilirse indirim yarısına kadardır. Kısmi iade veya ödemede indirim için mağdurun rızası aranır.
Etkin pişmanlık cezayı tamamen kaldırmaz; indirim sağlar. Temel hâlde ise uzlaşma veya şikâyetten vazgeçme yoluyla dosyanın kapanması mümkündür.
Suç eşin, üstsoyun, altsoyun veya aynı evde yaşayan kardeşin zararına işlenmişse TCK m.167’ye göre ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Örneğin babasının kendisine emanet ettiği aracı satan evlat ceza almaz; ancak hukuki sorumluluğu devam eder.
Malın geri alınması ve tazminat
Ceza soruşturması malın sahibine dönmesini kendiliğinden sağlamaz. Mal sahibi, emanet ilişkisine dayanarak malın iadesini veya bedelini hukuk mahkemesinde ayrıca isteyebilir. Malın başkasına satılmış olması hâlinde iyiniyetli üçüncü kişinin durumu ayrıca değerlendirilir; bu nedenle şikâyetle birlikte hukuki yolların da gecikmeden değerlendirilmesi gerekir. Haksız fiil sorumluluğunun dayanağı TBK m.49’dur: kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Bu davalarda en zor konu ispattır. Malın teslim edildiğini ve hangi amaçla teslim edildiğini gösteren yazılı belge, mesaj, banka dekontu ve tanık beyanları belirleyicidir. Mesaj kayıtlarının nasıl delil olarak sunulacağı WhatsApp yazışmaları delil olur mu yazısında anlatılmıştır.
Salihli’de şikâyet nereye yapılır?
Şikâyet Salihli Cumhuriyet Başsavcılığı’na dilekçeyle ya da polis merkezi veya jandarma karakoluna sözlü olarak yapılabilir. Dilekçede malın ne zaman, kime, hangi amaçla teslim edildiği ve geri istendiğinde nasıl bir cevap alındığı açıkça anlatılmalı; teslimi gösteren belgeler eklenmelidir. Soruşturma sonunda dava açılırsa dava Salihli Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülür. Başvuru adımları suç duyurusu nasıl yapılır yazısında, mahkemeler ise Salihli ceza mahkemeleri sayfasında açıklanmıştır.
Önemli noktalar
- Suç, belirli bir amaçla teslim edilen malın bu amaç dışında kullanılması veya teslimin inkâr edilmesiyle işlenir.
- Temel hâlde ceza 6 aydan 2 yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır; şikâyet süresi altı aydır.
- Meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilen mallarda ceza 1 yıldan 7 yıla kadar hapistir.
- 24.12.2025’ten itibaren suçun konusu motorlu taşıt ise ceza bir kat artırılır ve bu hâl uzlaştırma dışındadır.
- Ödünç verilen paranın geri ödenmemesi kural olarak bu suçu değil, borç ilişkisini ilgilendirir.
- Malı kovuşturmadan önce iade eden failin cezası üçte ikisine kadar indirilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Emanet verdiğim aracı geri vermeyen kişiye ne yapabilirim?
TCK m.155’e göre emanet verilen malın amacı dışında kullanılması veya teslimin inkâr edilmesi güveni kötüye kullanma suçudur. Savcılığa şikâyette bulunulabilir; aracın iadesi veya bedeli ayrıca hukuk mahkemesinde istenebilir.
Güveni kötüye kullanma suçunun cezası nedir?
Temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilen mallarda ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıdır.
Konusu araç olunca ceza artar mı?
Evet. 24 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla eklenen m.155/3’e göre suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı ise ceza bir kat artırılır.
Borç verdiğim parayı ödemeyen kişi bu suçu işlemiş olur mu?
Kural olarak hayır. TBK m.386’ya göre ödünç verilen para ödünç alanın mülkiyetine geçer; geri ödenmeyen borç hukuk yoluyla istenir. Belirli bir amaçla teslim edilen paranın başka işte harcanması ise farklı değerlendirilir.
Güveni kötüye kullanma suçunda uzlaştırma var mı?
CMK m.253’e göre suç uzlaştırma kapsamındadır. Ancak suçun motorlu taşıt hakkında işlendiği m.155/3 hâli uzlaştırma dışında bırakılmıştır.
Şikâyet süresi ne kadar?
Temel hâl şikâyete bağlıdır ve şikâyet, fiil ile failin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Nitelikli hâl şikâyete bağlı değildir.
Malı iade edersem ceza alır mıyım?
TCK m.168’e göre mal kovuşturma başlamadan önce aynen iade edilir veya zarar tamamen giderilirse cezanın üçte ikisine kadarı, hüküm verilmeden önce giderilirse yarısına kadarı indirilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.73, m.155, m.167 ve m.168.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m.253.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.49 ve m.386.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.