İCRA VE İFLAS · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Borç Verdiğim Parayı Nasıl Geri Alırım? İhtar, İspat, İcra Takibi ve Dava Yolu

Borç para vermek hukuken ne demek?

Bir yakına veya tanıdığa borç para vermek, Türk Borçlar Kanunu'nda tüketim ödüncü sözleşmesi olarak düzenlenir. Kanun'un 386. maddesine göre tüketim ödüncü, ödünç verenin bir miktar parayı ödünç alana devretmeyi, ödünç alanın da aynı nitelik ve miktarda şeyi geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir. Sözleşmenin yazılı olması geçerlilik şartı değildir; sözlü verilen borç da geçerlidir. Ancak yazılı belge yoksa, ileride borcun ispatı zorlaşır. Bu nedenle küçük tutarlarda bile parayı banka yoluyla göndermek ve açıklama kısmına bunun borç olduğunu yazmak, ileride ispatı kolaylaştırır.

Para ne zaman geri istenebilir?

Geri ödeme için bir gün kararlaştırılmışsa borç o gün muaccel olur. Kararlaştırılmamışsa Türk Borçlar Kanunu'nun 392. maddesi uygulanır: ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir gün ya da bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir. Bu nedenle ilk adım, parayı açıkça ve ispatlanabilir bir yolla geri istemektir.

İhtar ve temerrüt

Türk Borçlar Kanunu'nun 117. maddesine göre muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Borcun ifa edileceği gün birlikte belirlenmişse, bu günün geçmesiyle ihtara gerek kalmadan temerrüt oluşur. Temerrüt, faizin işlemeye başlaması bakımından önemlidir. İhtarın noter aracılığıyla veya en azından tarihli ve okunduğu belli bir yazışmayla yapılması, gönderildiği tarihin ispatını kolaylaştırır. Faizin hesabı için yasal faiz hesaplama aracına bakılabilir.

Borcu nasıl ispatlarım?

Uyuşmazlığın düğümlendiği nokta çoğu zaman ispattır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 200. maddesine göre bir hakkın doğumu amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri kanundaki parasal sınırı geçtiği takdirde senetle ispat olunması gerekir. Bu sınır, Kanun'un ek 1. maddesine göre her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılır. Yani belirli bir tutarın üzerindeki borç para kural olarak tanıkla ispatlanamaz.

Senet yoksa her şey bitmiş değildir. 202. maddeye göre senetle ispat zorunluluğu bulunan hâllerde delil başlangıcı bulunursa tanık dinlenebilir. Delil başlangıcı, iddia edilen işlemi tam ispatlamaya yetmese de muhtemel gösteren ve karşı taraftan gelen bir belgedir. Borçlunun borcu kabul ettiği bir mesaj veya e-posta bu niteliği taşıyabilir.

Akrabalar arasında verilen borçlarda kanun ayrıca kolaylık tanır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 203. maddesine göre altsoy ve üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana ile gelin ve damat arasındaki işlemlerde senetle ispat zorunluluğu bulunsa bile tanık dinlenebilir. Kardeşe veya çocuğa senetsiz verilen borç, bu nedenle tanıkla da ispatlanabilir.

Banka havalesi veya EFT ile gönderilen paranın borç mu, bağış mı, yoksa başka bir borcun ödemesi mi olduğu tartışılabilir. Bu konu banka dekontu borcu ispatlar mı yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Birinci yol: icra takibi

Borçlu ihtara rağmen ödemezse başvurulabilecek ilk yol, genel haciz yoluyla ilamsız icra takibidir. İcra ve İflas Kanunu'nun 58. maddesine göre takip talebi icra dairesine yazılı veya sözlü olarak ya da elektronik ortamda yapılır. Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz istenebilir. Takibin adımları Salihli'de icra takibi nasıl başlatılır yazısında anlatılmıştır.

İkinci yol: itirazın iptali veya alacak davası

Borçlu takibe itiraz ederse takip durur. İcra ve İflas Kanunu'nun 67. maddesine göre alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak genel hükümlere göre alacağının varlığını ispat edip itirazın iptalini dava edebilir. İcra takibi yapmadan doğrudan alacak davası açmak da mümkündür. Kişiler arasındaki borç parada görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Taraflar tacir ve borç ticari işletmeleriyle ilgiliyse Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi uyarınca dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre itirazın iptali davaları Salihli 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde ortalama 489 günde sonuçlanmıştır. Bu süre, dava açmadan önce delillerin eksiksiz toplanmasının neden önemli olduğunu gösterir.

Faiz istenebilir mi?

Arkadaşa veya akrabaya verilen ve ticari olmayan bir borçta faiz kendiliğinden işlemez. Türk Borçlar Kanunu'nun 387. maddesine göre ticari olmayan tüketim ödüncü sözleşmesinde, taraflarca kararlaştırılmış olmadıkça faiz istenemez; ticari ödünçte ise kararlaştırılmasa da faiz istenebilir. Bu kural sözleşme faizine ilişkindir. Borçlu temerrüde düştükten sonra ise temerrüt faizi gündeme gelir; Kanun'un 120. maddesine göre temerrüt faizi oranı sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir.

Borçlu mal kaçırıyorsa: ihtiyati haciz

Borçlunun mallarını elden çıkarmaya başladığından endişe ediliyorsa dava veya takip sonucunu beklemeden ihtiyati haciz istenebilir. İcra ve İflas Kanunu'nun 257. maddesine göre rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun elinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmemiş borçta ise ihtiyati haciz, borçlunun belirli bir yerleşim yerinin olmaması veya mallarını kaçırmaya hazırlanması gibi kanunda sayılan hâllerde istenebilir. Şartlar ve teminat için ihtiyati haciz yazısına bakılabilir.

Borçlu öldüyse

Borç para alan kişinin ölümü alacağı ortadan kaldırmaz. Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesine göre mirasçılar mirası bir bütün olarak kazanır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur. Alacaklı, mirası reddetmemiş mirasçılara karşı takip veya dava yoluna gidebilir. Mirasçıların bu borçlardan hangi hâllerde kurtulabileceği ölen kişinin borçları mirasçılara geçer mi yazısında anlatılmıştır.

Zamanaşımı

Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesine göre kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Borç para alacağı da kural olarak bu süreye tabidir. Süre, alacağın muaccel olduğu tarihten başlar; kısmi ödeme veya borcun ikrarı süreyi keser. Zamanaşımına uğramış bir borç için takip yapılırsa ne olacağı zamanaşımına uğramış borç için icra takibi yazısında anlatılmıştır.

İzlenecek adımlar

1. Borcun verildiğini gösteren dekont, mesaj ve belgeler bir araya getirilir.
2. Geri ödeme günü kararlaştırılmamışsa para yazılı olarak geri istenir ve altı haftalık süre beklenir.
3. Süre dolunca borçluya ihtar gönderilerek temerrüde düşürülür.
4. Ödeme yapılmazsa icra takibi başlatılır; mal kaçırma riski varsa ihtiyati haciz değerlendirilir.
5. Borçlu itiraz ederse bir yıl içinde itirazın iptali davası açılır.

Önemli noktalar

• Geri ödeme günü kararlaştırılmamışsa borçlu ilk istemden itibaren altı hafta içinde ödemekle yükümlü değildir.
• Kanundaki parasal sınırı aşan borç kural olarak senetle ispatlanır; borçlunun yazılı ikrarı delil başlangıcı olabilir.
• Ödenmeyen borç için icra takibi başlatılabilir; itiraz hâlinde bir yıl içinde itirazın iptali davası açılır.
• Mal kaçırma riski varsa ihtiyati haciz istenebilir.
• Borç para alacağı kural olarak on yılda zamanaşımına uğrar.

İlgili içerikler