CEZA İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Ceza Kesinleşince Cezaevine Ne Zaman Girilir? Çağrı Kâğıdı ve 10 Günlük Teslim Süresi

Karar kesinleşti, şimdi ne olacak?

Yargılama boyunca tutuklu olmayan bir kişi hakkında verilen hapis cezası istinaf ve temyiz aşamalarından geçip kesinleştiğinde, aile için en belirsiz dönem başlar. "Kapıya polis mi gelecek, yoksa kendimiz mi gideceğiz, kaç günümüz var?" soruları bu dönemde sık sorulur. Cevap, cezanın miktarına ve suçun kasıtlı ya da taksirli olmasına göre değişir.

Kesinleşmeden infaz olmaz

İnfaz hukukunun ilk kuralı açıktır: mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz olunamaz. Hüküm kesinleşince mahkeme, kesinleşen ve yerine getirilmesini onayladığı cezaya ilişkin hükmü Cumhuriyet başsavcılığına gönderir; cezanın infazı Cumhuriyet savcısı tarafından izlenir ve denetlenir. Yani bundan sonraki bütün işlemler infaz savcılığı üzerinden yürür.

İstinaf veya temyiz incelemesi sürerken kişinin cezaevine alınması ancak tutuklama kararıyla mümkündür; bu, cezanın infazı değil bir koruma tedbiridir. Tutuklulukta geçen süreler daha sonra cezadan düşülür. Bu konu için tutukluluk süresinin cezadan düşülmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Çağrı kâğıdı: 10 günlük süre

Ceza İnfaz Kanunu (5275 sayılı Kanun) m.19'a göre hükümlü, hapis cezası veya güvenlik tedbirinin infazı için gönderilen çağrı kâğıdının tebliği üzerine on gün içinde gelmez, kaçar ya da kaçacağına dair şüphe uyandırırsa, Cumhuriyet savcısı yakalama emri çıkarır.

Çağrı kâğıdının nereye gönderileceği de kanunda yazılıdır: çağrı kâğıdı, hükümde gösterilen adrese tebliğ edilir. Hükümlü, adres değişikliklerini mahkemeye veya Cumhuriyet başsavcılığına bildirmekle yükümlüdür; aksi hâlde hükümde gösterilen adreste yapılan tebligat geçerlidir. Yargılama sırasında taşınan ve yeni adresini bildirmeyen kişi, çağrıdan habersizken on günlük süre işlemeye başlayabilir.

Bu kuralın pratik anlamı şudur: çağrı kâğıdı alan kişinin, tebliğden itibaren on gün içinde kendisini cezaevine veya çağrı kâğıdında gösterilen başsavcılığa teslim etmesi gerekir. Bu süre, iş, aile ve ev düzenini toparlamak için tanınmış kısa bir zamandır. On gün geçtikten sonra yakalama emri çıkarılır ve kişi kolluk tarafından yakalanarak cezaevine götürülür.

Doğrudan açık cezaevine gidecekler

Çağrı üzerine gelen ve cezası doğrudan açık cezaevinde çektirilecek hükümlüye ise ayrıca bir süre tanınır. Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği'ne göre gideceği açık kurum belirlendikten sonra hükümlüye on gün süre verilerek ilgili kuruma teslim olması, aksi takdirde yakalanarak açık kuruma alınacağı tebliğ edilir. Hangi cezaların doğrudan açık cezaevinde çektirildiği açık cezaevine geçiş şartları yazımızda anlatılmıştır.

Yangın, doğal afet veya hastalık gibi seyahat engeli oluşturan bir sebeple on günlük süre içinde açık kuruma teslim olamadığı anlaşılan hükümlüler ise Cumhuriyet başsavcılığının kararıyla açık kuruma gönderilir; bu durum belgelenerek başsavcılığa bildirilmelidir.

Hangi cezalarda çağrı beklenmez?

Daha ağır cezalarda kanun çağrı aşamasını atlar. 5275 m.19/2'ye göre kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda ise beş yıldan fazla hapis cezasının infazı için doğrudan yakalama emri çıkarılır.

• Kasıtlı suçta 3 yıl veya daha az ceza: Önce çağrı kâğıdı gönderilir, 10 gün süre verilir.
• Kasıtlı suçta 3 yıldan fazla ceza: Doğrudan yakalama emri çıkarılır.
• Taksirli suçta 5 yıl veya daha az ceza: Önce çağrı kâğıdı gönderilir.
• Taksirli suçta 5 yıldan fazla ceza: Doğrudan yakalama emri çıkarılır.

Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen cezalarda ise hükümlüye öncelikle çağrı kâğıdı gönderilir. Bu durumun ayrıntıları için adli para cezası ödenmezse yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada yakalama emri çıkarılan hükümlü, kendiliğinden en yakın Cumhuriyet başsavcılığına giderek teslim olabilmektedir. Yakalama emrinin infazı için gerektiğinde konutta ve işyerinde arama da yapılabilir; bu aramalar için gereken kararlar sulh ceza hâkimi tarafından verilir.

İnfazın ertelenmesi: bir yıla kadar, en fazla iki kez

Çağrı kâğıdı alan herkes hemen cezaevine girmek zorunda değildir. 5275 m.17'ye göre kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda ise beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarının infazı, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemi üzerine, Cumhuriyet başsavcılığınca ertelenebilir.

• Süre: Erteleme, her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez uygulanabilir.
• Şart: Erteleme isteminin kabulü güvence gösterilmesine veya başka bir şarta bağlanabilir.
• Bozulma: Erteleme süresi içinde hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan dolayı kamu davası açılırsa erteleme kaldırılır ve ceza derhal infaz edilir.

Erteleme bir hak değil, başsavcılığın takdirindedir. Bu nedenle dilekçede ertelemenin neden gerektiği somut olarak açıklanmalı; hasat dönemi, bakıma muhtaç bir aile bireyi ya da yarım kalmış bir iş gibi gerekçeler belgelerle desteklenmelidir.

Kimler erteleme isteyemez?

Kanun bazı hükümlüleri bu imkânın dışında tutar: terör suçları, örgüt faaliyetleri çerçevesinde işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan mahkûm olanlar, mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilenler ve disiplin veya tazyik hapsine mahkûm olanlar.

İnfaza başladıktan sonra ara verme

Aynı maddenin dördüncü fıkrası, kasıtlı suçlarda 3 yıl, taksirli suçlarda 5 yıl veya daha az cezalar için, infaza başlanmış olsa bile zorunlu ve çok ivedi hâllerde ara verilmesine imkân tanır; erteleme isteyemeyecek hükümlülere ilişkin istisnalar burada da geçerlidir. Hükümlünün yükseköğrenimini bitirebilmesi; ana, baba, eş veya çocuklarının ölümü veya sürekli hastalığı nedeniyle ailenin ticari faaliyetlerinin yürütülmesinin ya da tarım topraklarının işlenmesinin imkânsız hâle gelmesi; eş veya çocuklarının bakıma muhtaç olması ya da hükümlünün hastalığının sürekli bir tedaviyi gerektirmesi kanunda örnek olarak sayılmıştır. Bu hâllerde Cumhuriyet başsavcılığınca bir yılı geçmeyen sürelerle hapis cezasının infazına ara verilebilir; ancak bu ara verme iki defadan fazla olamaz.

Tarımla geçinen aileler için bu düzenleme özellikle önemlidir: tarlayı işleyecek başka kimse kalmamışsa, bu durum belgelerle başsavcılığa sunulabilir.

Erteleme reddedilirse

Başsavcılığın erteleme veya ara verme talebini reddetmesi, infaza ilişkin bir karardır. Bu tür kararlara karşı, kararın öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde kararın verildiği tarihten itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yoluyla başvurulabilir. Hastalık ve gebelik gibi durumlarda ise ayrı erteleme hükümleri vardır; bunlar kanunda m.16 ile düzenlenmiştir.

Cezaevine girdikten sonra ne kadar kalınacağını, açık cezaevine ve denetimli serbestliğe ne zaman geçilebileceğini tahmin etmek için infaz hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

İlgili içerikler