CEZA İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Hamile veya Yeni Doğum Yapmış Kadının Hapis Cezası Ertelenir mi?

Ceza kesinleşti ama bebek yolda

Hakkında hapis cezası kesinleşen bir kadının hamile olduğunu ya da yeni doğum yaptığını öğrenmesi, aile için zor bir durumdur. Kanun bu durumu doğrudan düzenlemiş ve anne ile çocuğu korumak için cezanın infazını belirli bir süre ertelemiştir. Bu yazıda erteleme şartlarını, sürelerini ve ertelemenin bittiği sonra uygulanabilecek diğer imkânları anlatıyoruz.

Kanun ne diyor? Gebelik ve doğumdan sonra 1 yıl 6 ay

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (5275 sayılı Kanun) m.16/4 şöyledir: Hapis cezasının infazı, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş bulunan kadınlar hakkında geri bırakılır.

Bu hükümde üç önemli nokta vardır:

• Zorunlu erteleme: Kanun "geri bırakılabilir" değil "geri bırakılır" der. Şartlar varsa erteleme bir takdir meselesi değildir.
• Ceza ve suç sınırı yok: Hüküm, cezanın miktarı ya da suçun türü için bir ayrım yapmaz.
• Süre: Gebelik boyunca ve doğumdan itibaren 1 yıl 6 ay. Örneğin 1 Mart 2026'da doğum yapan annenin cezasının infazı 1 Eylül 2027'ye kadar ertelenir.

Bu süre 2020 yılında yapılan değişiklikle uzatılmıştır; önceki metinde doğumdan sonraki süre altı aydı.

Çocuk ölmüş veya başkasına verilmişse

Ertelemenin amacı annenin bebeğe bakabilmesidir. Bu nedenle kanun, çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmiş olursa, doğumdan itibaren iki ay geçince cezanın infaz olunacağını belirtir.

Cezaevindeyken gebe kalanlar

Kanun bir istisna da öngörür. Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar hakkında erteleme hükmü uygulanmaz. Bu kişilerin cezasının bu döneme denk gelen kısmı, ceza infaz kurumlarında kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz olunur.

Kanun metnine göre istisna yalnızca kapalı kuruma girdikten sonra gebe kalanları kapsar: cezaevine girmeden önce gebe olan ya da doğum yapmış kadın bakımından koşullu salıverilmeye kalan süre önem taşımaz; erteleme yine uygulanır.

Erteleme nasıl istenir?

Uygulamada hükümlü kadın ya da avukatı, infazı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına bir dilekçeyle başvurur ve dilekçeye gebeliği gösteren hekim raporu veya doğumu gösteren nüfus kaydı eklenir. Erteleme süresi bittiğinde ceza infaz edilir; bu tarih yaklaştığında yeniden çağrı yapılabileceği bilinmelidir.

Başsavcılık talebi reddederse, kararın öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yoluyla başvurulabilir.

Erteleme sürerken başvurulabilecek konutta infaz

Erteleme süresi içinde anne için önemli bir imkân daha vardır. 5275 m.110/4'e göre doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan ya da adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen hükümlü kadınların cezasının konutunda çektirilmesine infaz hâkimi tarafından karar verilebilir.

• Başvuru süresi: Bu talepte bulunulabilmesi için kadının doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş olması gerekir.
• Sona erme: Konutta infaza karar verildikten sonra çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmiş olursa infaz hâkimi bu kararı kaldırır.
• Kapsam: Konutta infazı genel olarak yasaklayan terör, örgüt ve cinsel suçlara ilişkin kısıtlama, kanunda bu fıkra için ayrık tutulmuştur.

Ayrıca kadın hükümlülerin toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezalarının konutunda çektirilmesine de infaz hâkimi tarafından karar verilebilir; bu imkân suçtan doğan zararın giderilmesine ilişkin hukuki sorumluluk saklı kalmak kaydıyla tanınmıştır ve terör, örgüt ve cinsel suçlar için uygulanmaz.

Örnek: iki imkân birlikte nasıl işler?

Toplam 4 yıl hapis cezası kesinleşen ve 1 Mart 2026'da doğum yapan bir anne düşünelim. Cezasının infazı gebelik boyunca ve doğumdan itibaren 1 yıl 6 ay, yani 1 Eylül 2027'ye kadar geri bırakılır. Toplam cezası 5 yılı aşmadığı için doğumdan 6 ay sonra, yani 1 Eylül 2026'dan itibaren ve 1 Eylül 2027'ye kadar, cezanın konutunda çektirilmesini infaz hâkiminden isteyebilir. Talep kabul edilirse cezasını cezaevi yerine evinde çeker; konutta infazın ne zaman başlayacağı infaz hâkiminin kararına ve uygulamaya göre belirlenir. Talep reddedilirse ertelemenin bitiminde ceza genel hükümlere göre infaz edilir.

Bu iki imkân birbirinin yerine geçmez; erteleme kanun gereği uygulanırken konutta infaz infaz hâkiminin takdirindedir. Bu nedenle konutta infaz başvurusunun, ertelemenin bitmesi beklenmeden ve kanundaki 1 yıl 6 aylık süre kaçırılmadan yapılması önemlidir.

Cezaevinde çocukla birlikte kalma

Erteleme süresi bittikten sonra cezaevine giren annenin küçük çocuğu için de kanun bir düzenleme yapmıştır: anaları hükümlü olup da dışarıda korumasına bırakılacak kimsesi bulunmayan sıfır-altı yaş grubundaki çocuklar, analarının yanında kalabilirler. Bu çocuklar gündüzleri kurum bünyesindeki veya diğer kurumlara ait kreş ve gündüz bakımevlerinde barındırılır.

Denetimli serbestlikte 2 yıl

Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler için denetimli serbestlik süresi de uzatılmıştır. 5275 m.105/A-3'e göre bu kadınlar koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kaldığında, diğer şartları da taşıyorsa denetimli serbestlikten yararlanabilir. Genel kuralda bu süre bir yıldır. 30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen suçlarda, kanunda sayılan bazı suçlar hariç, bu iki yıllık süre dört yıl olarak uygulanır. Kendi tarihlerinizi görmek için infaz hesaplama aracındaki "0-6 yaş çocuğu bulunan kadın hükümlü" seçeneğini kullanabilirsiniz.

Çocuğu ağır hasta veya engelli olan anneler

Kanun, 2023 yılında eklenen m.16/A ile bir erteleme imkânı daha getirmiştir. Toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan kadın hükümlünün, engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan veya ağır bir hastalığa maruz kalan on sekiz yaşını doldurmamış çocuğu bulunması ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağının değerlendirilmesi hâlinde, cezasının infazı Cumhuriyet başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebilir. Bu süre her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir. Bu erteleme, infaza başlanmış olsa bile istenebilir. Erteleme süresince hükümlüye belirli bir yerleşim bölgesini terk etmeme gibi yükümlülüklerden en az biri ve ayrıca yurt dışına çıkamama yükümlülüğü konulur.

İlgili içerikler