CEZA İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Ağır Hastalık Nedeniyle Hapis Cezasının Ertelenmesi ve Adli Tıp Raporu

Hasta bir yakının cezası kesinleşince

Kanser tedavisi gören, diyalize giren, kalp yetmezliği ya da ileri derecede engeli olan bir kişinin hapis cezası kesinleştiğinde aile haklı olarak endişelenir: "Bu durumda cezaevine girmek zorunda mı?" Kanun hastalığın her türünü erteleme sebebi saymaz; ama ağır durumlar için açık kurallar koymuştur. Bu yazıda hangi hastalıkların erteleme sebebi olduğunu, raporun nasıl alındığını ve ertelemenin dışında hangi imkânlar bulunduğunu anlatıyoruz.

Kural: tedavi cezaevi kapsamında sürer

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (5275 sayılı Kanun) m.16/2'nin ilk cümlesi genel kuralı koyar: diğer hastalıklarda cezanın infazına, resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam olunur. Yani hastalık tek başına cezanın ertelenmesi için yeterli değildir; tedavi hastanelerin mahkûm koğuşlarında yapılabiliyorsa infaz devam eder.

Birinci erteleme sebebi: hayati tehlike

Aynı fıkranın ikinci cümlesi bu kurala bir istisna getirir: hapis cezasının infazı, mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike teşkil ediyorsa mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır.

Buradaki ölçüt hastalığın adı değil, cezaevinde kalmanın hayatı kesin olarak tehlikeye sokup sokmadığıdır. Bu şart gerçekleştiğinde kanun "geri bırakılır" der; yani erteleme bir takdir değil zorunluluktur. Erteleme hükümlü iyileşinceye kadar sürer.

İkinci erteleme sebebi: hayatını yalnız sürdürememe

2013 yılında eklenen m.16/6 daha geniş bir kapı açmıştır: maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılabilir.

• Tıbbi şart: Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevi koşullarında hayatını tek başına sürdürememe. Yatağa bağımlılık, ileri derecede bakım ihtiyacı ya da kendi temel ihtiyaçlarını karşılayamama bu kapsamda değerlendirilebilir.
• Güvenlik şartı: Hükümlünün toplum için ağır ve somut bir tehlike oluşturmaması.
• Takdir: Bu fıkrada kanun "geri bırakılabilir" der; başsavcılık her iki şartı birlikte değerlendirir.

Akıl hastalığı

Akıl hastalığında kural farklıdır: akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geriye bırakılır ve hükümlü iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanununun 57 nci maddesinde belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Önemli bir fark olarak, sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır; yani bu süre cezadan düşülür.

Rapor ve karar süreci

Erteleme kararı hekim raporuna dayanır. 5275 m.16/3'e göre geri bırakma kararı, Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet başsavcılığınca verilir.

1. Başvuru: Uygulamada hükümlü, yakını veya avukatı mevcut sağlık belgeleriyle birlikte Cumhuriyet başsavcılığına başvurur.
2. Muayene: Başsavcılık hükümlüyü Adli Tıp Kurumuna veya yetkili hastanenin sağlık kuruluna sevk eder.
3. Karar: Rapor şartların varlığını gösterirse başsavcılık geri bırakma kararı verir; karar, mahkûmun tâbi olacağı yükümlülükler belirtilmek suretiyle kendisine ve yasal temsilcisine tebliğ edilir.
4. Adres bildirimi: Mahkûmun geri bırakma süresi içinde bulunacağı yer başsavcılığa bildirilir.

Yıllık kontrol ve kararın kaldırılması

Erteleme süresiz değildir. Mahkûmun sağlık durumu, sağlık raporunda belirtilen sürelere, bir süre bulunmadığı takdirde birer yıllık dönemlere göre yeniden incelettirilir ve başsavcılık ertelemenin devam edip etmeyeceğine karar verir. Yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde ise geri bırakma kararı kaldırılır. Bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir.

Talep reddedilirse

Başsavcılığın geri bırakma talebini reddetmesi veya ertelemenin devamına karar vermemesi de infaza ilişkin bir karardır. Bu kararlara karşı, öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde kararın verildiği tarihten itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yoluyla başvurulabilir.

Başvuruya hazırlık: hangi belgeler işe yarar?

Raporu Adli Tıp Kurumu veya yetkili sağlık kurulu düzenlese de, değerlendirme hükümlünün mevcut tıbbi geçmişine dayanır. Bu nedenle başvuruya şu belgelerin eklenmesi süreci hızlandırır:

• Son tedavilere ait epikriz raporları ve hastalığın seyrini gösteren kontrol sonuçları,
• Kullanılan ilaçların ve düzenli tedavilerin (örneğin diyaliz, kemoterapi) listesi ve sıklığı,
• Varsa engellilik veya sağlık kurulu raporları,
• Günlük yaşamda başkasının bakımına ihtiyaç duyulduğunu gösteren belgeler.

Hükümlü zaten cezaevindeyse başvuru kurum aracılığıyla da yapılabilir. Muayene ve rapor süreci zaman alabileceğinden, durumun ağırlaştığı anda beklemeden başvurulması önemlidir. Rapor olumsuz çıkarsa, sağlık durumu kötüleştiğinde yeni belgelerle tekrar başvurulabilir.

Ertelenmeyen ama ağır hasta olanlar için diğer imkânlar

Cezanın konutta çektirilmesi

Erteleme şartları oluşmasa da 5275 m.110/3 başka bir imkân sunar. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar hariç olmak üzere, maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyeceği tespit edilen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilenlerin cezasının konutunda çektirilmesine infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. Bu durumda mahkûmun durumu birer yıllık dönemlere göre incelettirilir; toplam cezası on yıldan fazla olanlar elektronik cihazla takip edilir.

Denetimli serbestlikte 3 yıl

Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler, koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kaldığında, diğer şartları da taşıyorsa denetimli serbestlikten yararlanabilir. Bu durum Adli Tıp Kurumundan alınan veya onaylanan bir raporla belgelendirilmelidir. 30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen suçlarda, 65 yaşını bitirmiş bu durumdaki hükümlüler, kasten öldürme, cinsel suçlar, özel hayata karşı suçlar, devletin güvenliğine karşı suçlar ve terör suçları gibi kanunda sayılan suçlar hariç olmak üzere, süre sınırı aranmaksızın denetimli serbestlikten yararlandırılabilir. Kendi tarihlerinizi görmek için infaz hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

İnfaza ara verme

Kasıtlı suçlarda 3 yıl, taksirli suçlarda 5 yıl veya daha az cezalarda, hükümlünün hastalığının sürekli bir tedaviyi gerektirmesi gibi zorunlu ve çok ivedi hâllerde Cumhuriyet başsavcılığınca bir yılı geçmeyen sürelerle, en fazla iki kez infaza ara verilebilir. Bu imkânın ayrıntıları çağrı kâğıdı ve infazın ertelenmesi yazımızda anlatılmıştır.

İlgili içerikler