AİLE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Soybağının Reddi Davası: Kimler Açabilir, Süre ve DNA Testi

Babalık karinesi nedir?

Türk Medeni Kanunu (TMK) m.285'e göre evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Bu, babalık karinesidir: kocanın gerçekte biyolojik baba olup olmadığına bakılmaksızın çocuk nüfusta ona bağlanır. Üç yüz günlük süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması ise ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatına bağlıdır.

Biyolojik gerçeklik bu karineyle uyuşmuyorsa, yani koca çocuğun gerçek babası değilse, bu durumun mahkeme kararıyla tespit edilmesi gerekir. Bunun yolu soybağının reddi davasıdır. Halk arasında "nesebin reddi davası" olarak da bilinir.

Davayı kimler açabilir?

7 Kasım 2024 tarihli 7531 sayılı Kanunla değiştirilen TMK m.286'ya göre koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Değişiklikten önce ana bu davayı açamıyordu; artık ana da doğrudan dava açabilir.

TMK m.291'e göre dava açma süresi geçmeden önce koca ölür, hakkında gaiplik kararı verilir veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybederse, baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası da belirli şartlarla bu davayı açabilir. Ergin olmayan çocuk adına ise mahkemece atanan kayyım dava açar.

Dava açma süreleri

TMK m.289 bu dava için hak düşürücü süreler öngörür; süre geçerse dava hakkı kaybedilir:

Kocanın dava hakkında eskiden bulunan "her hâlde doğumdan itibaren beş yıl" sınırı, Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle koca, baba olmadığını yıllar sonra öğrenmiş olsa bile öğrenme tarihinden itibaren bir yıl içinde dava açabilir. Ayrıca TMK m.289'a göre gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.

Süre hesabına örnek

2018'de doğan çocuğun kendisinden olmadığını 2026 yılının mart ayında öğrenen koca, mart 2027'ye kadar dava açabilir; çocuğun yaşı veya aradan geçen süre tek başına engel değildir. Buna karşılık anne için süre doğumdan başlar: 2025 ekiminde doğum yapan anne, ekim 2026'ya kadar dava açmalıdır. Çocuk ise 18 yaşını doldurduğu günden itibaren bir yıl içinde kendisi dava açabilir. Kocanın baba olmadığını hangi tarihte öğrendiği uyuşmazlık konusu olursa, bunu gösteren mesajlar, tanık beyanları veya test sonuçları önem kazanır.

Salihli'de soybağının reddi: TMK m.283'e göre soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Koca, anne veya çocuktan biri Salihli'de oturuyorsa ya da doğum sırasında oturuyorduysa, dava Salihli'deki aile mahkemelerinde açılabilir. Bu mahkemeler adliye ana binasındadır. Babalık davası ve tanıma ise evlilik dışı çocuk yazısında anlatılmıştır.

Davada neyin ispatı gerekir?

Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse

TMK m.287'ye göre çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Evlenmeden itibaren en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden itibaren en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.

Çocuk evlilikten önce veya ayrı yaşarken ana rahmine düşmüşse

TMK m.288'e göre çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez. Ancak gebe kalma döneminde kocanın karısıyla cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtlar varsa, babalık karinesi geçerliliğini korur.

DNA testi

Uygulamada bu davaların sonucunu çoğunlukla DNA incelemesi belirler. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.292'ye göre uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak ve sağlık yönünden tehlike oluşturmamak şartıyla herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir.

Karinelerin çakışması

Evliliğin sona ermesinden sonraki üç yüz gün içinde ana yeniden evlenmiş ve çocuk bu süre içinde doğmuşsa iki ayrı babalık karinesi çakışabilir. TMK m.290'a göre bu durumda ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır. Boşanan kadının yeniden evlenmesi için öngörülen bekleme süresi ve ilgili kurallar için 300 gün bekleme süresi yazısına bakılabilir.

Dava kabul edilirse ne olur?

Soybağının reddine karar verilmesiyle çocuk ile koca arasındaki soybağı doğumdan itibaren geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. Bu durumda nüfus kaydı düzeltilir; koca ile çocuk arasındaki nafaka ve mirasçılık ilişkisi de sona erer. Çocuk ile biyolojik babası arasında soybağı kurulması ise ayrıca tanıma veya babalık davası yoluyla mümkündür; bu konu evlilik dışı çocuk, babalık, nafaka ve miras yazısında anlatılmıştır.

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık süreyi doğumdan başlatmak; koca için süre, baba olmadığını öğrendiği tarihten başlar.
• Özel laboratuvarda yaptırılan DNA testini tek başına yeterli sanmak; mahkeme genellikle kendi belirlediği kurumda inceleme yaptırır.
• Davayı yalnızca anneye karşı açmak; dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı birlikte açılmalıdır.
• Boşanma davasıyla birlikte otomatik olarak soybağının da reddedileceğini düşünmek; ayrı bir talep ve dava gerekir.

Genel bilgi için aile ve boşanma hukuku sayfasına, süreler için hukuki süreler tablosuna bakılabilir.

İlgili içerikler