İCRA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Senet (Bono) Ödenmezse Ne Olur? Kambiyo Takibi, 5 ve 10 Günlük Süreler, İmza İtirazı ve Zamanaşımı

Senet ödenmezse ne olur?

Bono, halk arasında "senet", bir kişinin belli bir tarihte belli bir parayı ödeyeceğini yazılı olarak taahhüt ettiği kambiyo senedidir. TTK m.776'ya göre bononun geçerli olması için senet metninde "bono" veya "emre yazılı senet" kelimesi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunmalıdır. Bu unsurlardan biri eksikse senet kural olarak bono sayılmaz ve aşağıda anlatılan kambiyo senetlerine özgü takip yolu kullanılamaz.

Vadesinde ödenmeyen bir bono için alacaklının en etkili yolu icra takibidir. İİK m.167'ye göre alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senede dayanan alacaklı, kanundaki özel usule göre haciz yoluyla takipte bulunabilir; takip talebine kambiyo senedinin aslını eklemek zorundadır. Bu takipte, genel icra takibinden farklı olarak borçlunun itirazı takibi kendiliğinden durdurmaz.

Alacaklı takibi nasıl başlatır?

Alacaklı, senedin vadesi geldikten sonra borçlunun yerleşim yerindeki veya senette ödeme yeri olarak gösterilen yerdeki icra dairesine başvurur. İİK m.167'ye göre alacaklı, takip talebine kambiyo senedinin aslını ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğini eklemek zorundadır. Senedin aslı icra dairesinin kasasında saklanır. Senette birden fazla borçlu, örneğin bir kefil veya avalist varsa takip hepsine karşı birlikte başlatılabilir. Alacaklının senedin aslını kaybetmesi takibi zorlaştırdığından, senetler güvenli biçimde saklanmalıdır.

Ödeme emri gelince borçlu ne yapmalı?

İİK m.168'e göre icra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet suretiyle birlikte hemen bir ödeme emri gönderir. Ödeme emrinde borcun ve takip masraflarının on gün içinde ödenmesi ihtarı yer alır. Aynı maddeye göre borçlu olmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı veya yetki itirazını sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçeyle bildirmelidir.

Burada genel icra takibindeki itiraz usulünden önemli bir fark vardır: itiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır ve süre beş gündür. İİK m.169'a göre bu itiraz satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz. İİK m.169/a'ya göre de icra mahkemesi, borcun olmadığının veya ödendiğinin ya da ertelendiğinin resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatı hâlinde itirazı kabul eder. Bu nedenle "borcu elden ödedim" diyen borçlunun bunu imzalı bir makbuz veya banka kaydıyla göstermesi gerekir; ayrıntılar bonoya dayalı icra takibine itiraz ve banka dekontu yazılarındadır.

Senetteki imza bana ait değilse

İİK m.168'e göre takibe dayanak senetteki imza borçluya ait değilse, borçlu bunu beş gün içinde açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirmelidir; aksi hâlde imza bu takipte borçludan sadır sayılır. Aynı bentteki ihtara göre imzasını haksız yere inkâr eden borçlu, takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilebilir.

İİK m.170'e göre imza itirazı da satıştan başka takip işlemlerini durdurmaz; ancak icra mahkemesi itirazı ciddi görürse, karar verene kadar takibin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinde karar verebilir. Mahkeme inkâr edilen imzanın borçluya ait olmadığı kanaatine varırsa itirazın kabulüne karar verir ve takip durur.

Senedin zamanaşımı ne kadar?

TTK m.749'a göre poliçeyi kabul edene karşı poliçeden doğan istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; TTK m.778'e göre zamanaşımına ilişkin bu hükümler bonolar hakkında da geçerlidir. Bonoyu düzenleyen kişiye karşı süre bu nedenle vadeden itibaren üç yıldır. Zamanaşımı dolduktan sonra başlatılan kambiyo takibinde borçlu, zamanaşımı itirazını beş gün içinde icra mahkemesine bildirebilir. Zamanaşımının icra takibine etkisi zamanaşımına uğramış borç yazısında anlatılmıştır.

Senet borcu yüzünden hapse girilir mi?

Hayır. Anayasa m.38'e göre hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz. Senet bir ödeme vaadidir ve ödenmemesi hapis değil icra takibi ve haciz sonucunu doğurur. Hapis ihtimali ancak icra dairesinde verilen ödeme taahhüdünün bozulması, mal kaçırma veya gerçeğe aykırı mal beyanı gibi ayrı fiillerde gündeme gelir; bu durumlar borç yüzünden hapse girilir mi? yazısında anlatılmıştır. Çek ise bonodan farklıdır ve karşılıksız çek için ayrı yaptırımlar vardır; ayrıntılar karşılıksız çek cezası yazısındadır.

Salihli'de icra mahkemesi dosyaları

Senede dayalı takiplerdeki itiraz ve şikâyetlere icra hukuk mahkemesi bakar. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre Salihli İcra Hukuk Mahkemesi'nde yetki itirazları ortalama 129 günde, "takibin taliki veya iptali" dosyaları ortalama 124 günde, icra emrine itirazlar ise ortalama 86 günde sonuçlanmıştır. Bunlar ortalama sürelerdir; itirazlar satış dışındaki takip işlemlerini durdurmadığı için bu süre içinde haciz işlemleri devam edebilir. Ayrıntılar için Salihli'de dava süreleri yazısına bakılabilir.

Önemli noktalar

Senede dayalı takipte en kritik süre beş gündür ve tebliğ tarihinden itibaren işler; e-Tebligat ile gelen ödeme emirlerinde tebliğ tarihinin doğru hesaplanması önemlidir. Borçlu, ödeme makbuzlarını ve banka kayıtlarını saklamalı, imzasız veya içeriği belirsiz senetler imzalamamalıdır. Alacaklı ise senedin aslını saklamalı ve üç yıllık zamanaşımı süresini kaçırmamalıdır.

İlgili içerikler