İCRA VE İFLAS HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Senet (Bono) ile İcra Takibine İtiraz: Beş Günlük Süre, İmza İtirazı ve Bono Sayılmayan Senetler

Bono ile takip neden farklıdır?

Çek, poliçe ve bono gibi kambiyo senetleri, ticari hayatta hızlı tahsilat için kullanılan belgelerdir. Bu nedenle İcra ve İflas Kanunu, bu senetlere dayanan alacaklar için ayrı ve alacaklı lehine daha sıkı bir takip yolu öngörmüştür. İİK m.167'ye göre alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senede dayanan alacaklı, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile bu bölümdeki özel usullere göre haciz yoluyla takip yapabilir. Alacaklının takip talebine kambiyo senedinin aslını eklemesi zorunludur.

Genel haciz yolunda borçlu, ödeme emrine yedi gün içinde icra dairesine "borcum yoktur" demesiyle takibi durdurabilir. Kambiyo takibinde ise bu yoktur: süre daha kısadır, itiraz icra mahkemesine yapılır ve itiraz tek başına takibi durdurmaz. Genel takipteki itiraz için icra takibine itiraz yazısına bakılabilir.

Ödeme emrindeki süreler

İİK m.168'e göre icra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse, borçluya senet suretiyle birlikte hemen bir ödeme emri gönderir. Ödeme emrinde şu ihtarlar yer alır:

• Borcun ve takip masraflarının on gün içinde icra dairesinin banka hesabına ödenmesi,
• Senet kambiyo senedi niteliğinde değilse beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilmesi,
• Senetteki imza borçluya ait değilse bunun beş gün içinde açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirilmesi,
• Borçlu olunmadığı, borcun ödendiği, vade verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı veya yetki itirazının sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmesi.

Sürelerin hesabında İİK m.19 uygulanır: gün olarak belirlenen sürelerde ilk gün hesaba katılmaz ve sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre tatili takip eden günde biter. Örnek: Ödeme emri 4 Kasım 2026 Çarşamba günü tebliğ edilmişse, beş günlük süre 5 Kasım'dan itibaren işler ve 9 Kasım 2026 Pazartesi günü sona erer.

Borca itiraz: ispat kuralı sıkıdır

İİK m.169'a göre borçlu, borca karşı itirazını bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirir ve bu itiraz satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz. Yani itiraz edilse bile haciz yapılabilir; yalnızca satış aşamasına geçilemez.

İtirazın kabul edilmesi için de güçlü bir belge gerekir. İİK m.169/a'ya göre icra mahkemesi hâkimi, duruşma sonucunda borcun olmadığının veya itfa veya imhal edildiğinin resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatı hâlinde itirazı kabul eder. "Parayı elden ödedim" demek veya tanık göstermek bu aşamada yeterli değildir; banka dekontu, alacaklının imzasını taşıyan makbuz veya ibraname gibi belgeler gerekir. Borçlunun sunduğu belgelerden borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı veya borçlu olmadığı anlaşılırsa, mahkeme itiraz hakkında karar verene kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.

İcra mahkemesinde itirazı reddedilen veya belgesi bulunmayan borçlunun yolu kapanmış değildir. Genel mahkemede açılacak menfi tespit davası ile her türlü delile dayanılarak borcun olmadığı ispat edilebilir.

İmzaya itiraz ve para cezası riski

Senetteki imza borçluya ait değilse, İİK m.170'e göre bu itiraz dilekçeyle icra mahkemesine bildirilir; bu itiraz da satıştan başka takip işlemlerini durdurmaz. Mahkeme, dilekçe ve belgelerden itirazı ciddi bulursa, alacaklıya tebliğe gerek görmeden takibin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinden karar verebilir. Ardından imza incelemesi yaptırılır.

Bu yol, iki taraf için de ciddi yaptırımlar içerir. Ödeme emrindeki ihtara göre borçlu imzasını haksız yere inkâr ederse, takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Buna karşılık imzanın borçluya ait olmadığı anlaşılır ve alacaklının senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunursa, alacaklı alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Bu nedenle imza itirazı, imza gerçekten borçluya ait değilse yapılmalıdır.

Senet bono sayılmıyorsa: şikâyet

Her "senet" kambiyo senedi değildir. TTK m.776'ya göre bir bono şu unsurları içermelidir: senet metninde "bono" veya "emre yazılı senet" kelimesi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, kime veya kimin emrine ödeneceği, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası. TTK m.777'ye göre bu unsurlardan birini içermeyen senet, kanundaki istisnalar dışında bono sayılmaz; örneğin vadesi gösterilmemiş bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır.

Düzenlenme tarihi veya alacaklının adı boş bırakılmış bir senetle kambiyo takibi yapılmışsa, borçlu İİK m.170/a'ya göre alacaklının bu yolla takip hakkı olmadığını şikâyet yoluyla ileri sürebilir. İcra mahkemesi, kendisine usulüne uygun gelen işlerde senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığını kendiliğinden de dikkate alarak takibi iptal edebilir.

Salihli'de kambiyo itirazları: Takip Salihli'deki bir icra dairesinde başlatıldıysa borca, imzaya veya yetkiye ilişkin itirazlar adliyenin ek hizmet binasındaki Salihli İcra Hukuk Mahkemesi'ne yapılır. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre bu mahkemede yetki itirazları ortalama 129 günde, takibin taliki veya iptali istemli dosyalar ortalama 124 günde sonuçlanmıştır. Raporda kambiyo senedine dayalı takiplere itiraz ayrı bir satır olarak yer almamaktadır. İtiraz süresi beş gün gibi kısa olduğundan, ödeme emrinin tebliğ tarihinin doğru tespit edilmesi önemlidir.

Bonoda zamanaşımı

TTK m.779'a göre bir bonoyu düzenleyen kişi, tıpkı bir poliçeyi kabul eden gibi sorumludur. TTK m.749'a göre de poliçeyi kabul edene karşı poliçeden doğan istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu nedenle vadesinden itibaren üç yıl geçmiş bir bonoyla düzenleyene karşı kambiyo takibi yapılmışsa, zamanaşımı beş günlük süre içinde icra mahkemesine bildirilmelidir. İİK m.169/a'ya göre hâkim, senetteki tarihe göre zamanaşımını yerinde görür ve alacaklı zamanaşımının kesildiğini resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat edemezse itirazı kabul eder.

Önemli noktalar

Kambiyo takibinde en sık yapılan hata, itirazın genel takipte olduğu gibi icra dairesine yapılması veya yedi gün beklenmesidir. Ödeme emri alındığında senedin sureti incelenmeli, imza, tarih ve vade kontrol edilmeli, ödeme belgeleri bir araya getirilmelidir. Karşılıksız çek konusunda karşılıksız çek yazısına, icra hukukunun genel çerçevesi için icra ve iflas hukuku sayfasına bakılabilir.

Senedin ödenmemesi hâlinde alacaklı ve borçlu açısından bütün süreç, zamanaşımı ve hapis meselesi senet ödenmezse ne olur? yazısında özetlenmiştir.

İlgili içerikler