İCRA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Satışı İstenmeyen Haciz Düşer mi? Araç ve Taşınmazda Bir Yıllık Süre

Aracın üzerindeki haciz kaydı yıllardır duruyor

Bir borç yüzünden aracın trafik kaydına ya da evin tapusuna haciz şerhi konulmuştur. Aradan yıllar geçmiş, alacaklı ne aracı satışa çıkarmış ne de başka bir işlem yapmıştır. Araç satılmak istendiğinde ya da ev için kredi başvurusu yapıldığında o eski kayıt karşıya çıkar. Akla gelen soru şudur: "Hiçbir işlem yapılmayan bir haciz sonsuza kadar mı kalır?"

Kanunun cevabı hayırdır. İcra ve İflas Kanunu (İİK), alacaklıya haczettiği malı satışa çıkarması için belirli bir süre tanır; bu süre kullanılmazsa haciz kendiliğinden kalkar.

Satış ne zamana kadar istenmeli?

İİK m.106, 2021 yılında yapılan değişiklikle bugünkü halini almıştır. Maddeye göre alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir. Borçlunun üçüncü şahıslardaki alacağı da bu hükme tabidir.

Bu değişiklikle taşınır ve taşınmaz mallar için süre birleştirilmiştir: ister araç, ister ev, ister bankadaki bir alacak olsun, satış isteme süresi hacizden itibaren bir yıldır.

Sürenin uzadığı bir durum da vardır: bir yıllık süre içinde satışı istenip de artırma sonucu satışı gerçekleştirilemeyen mahcuz hakkındaki satış isteme süresi, satış isteyen alacaklı bakımından birinci fıkrada belirtilen sürenin sona ermesinden itibaren bir yıl daha uzar. Yani alacaklı süresinde satış istemiş ama ihalede alıcı çıkmamışsa, ek bir yıl daha kazanır.

Satış talebi yetmez, gider de yatırılmalı

2021 değişikliğinin en önemli ayrıntısı, satış talebinin masraflarla birlikte yapılması şartıdır. Kanuna göre satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin olarak yatırılması zorunludur.

Araçlar için kural daha sıkıdır: sicile kayıtlı motorlu kara araçları bakımından muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması ve bunlara ilişkin giderlerin tamamının birlikte ve peşin olarak yatırılması zorunludur.

Bu şartın yaptırımı da açıktır: giderler satış talebiyle birlikte peşin olarak yatırılmazsa satış talebi vaki olmamış sayılır. Yatırılan tutar sonradan yetersiz kalırsa icra müdürü satış isteyene on beş günlük süre verir; bu sürede eksik tamamlanmazsa satış talebi yine yapılmamış sayılır.

Uygulamadaki anlamı şudur: alacaklının dosyaya "satış istiyorum" yazan bir dilekçe vermesi tek başına yeterli değildir. Masraflar yatırılmamışsa, kanunun gözünde süresinde bir satış talebi yoktur.

Satışı borçlu da isteyebilir

Madde metninde sık gözden kaçan bir ayrıntı vardır: satış isteme hakkı yalnızca alacaklıya değil, borçluya da tanınmıştır. Bu, ilk bakışta tuhaf görünebilir; ancak borcu büyümeye devam eden bir borçlu için hacizli malın bir an önce satılıp borçtan düşülmesi, malın yıllarca hacizli kalmasından daha avantajlı olabilir. Örneğin değeri zamanla düşen bir aracın beklemesi, hem borçlu hem alacaklı açısından kayıptır.

Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacakları da aynı kurala tabidir. Kanun bunu açıkça belirtir; yani örneğin borçlunun bir müşterisinden olan alacağına konulan haciz için de bir yıllık süre işler.

Haciz ne zaman kalkar?

İİK m.110 sonucu düzenler: bir malın satılması kanuni müddet içinde istenmez veya talep geri alınıp da kanuni müddet içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar. Kanun geri almaya da bir sınır koyar: hacizli malın satılması yönündeki talep bir defa geri alınabilir.

Haczin kalkması için borçlunun bir dava açmasına gerek yoktur; kanuni süre geçtiğinde sonuç kendiliğinden doğar. Ancak bunun sicile yansıması için bir işlem gerekir. Kanuna göre haczedilen resmi sicile kayıtlı malların, icra dairesiyle yapılacak yazışmalar sonucunda haczinin kalktığının tespit edilmesi hâlinde, sicili tutan idare tarafından haciz şerhi terkin edilir.

Bu nedenle haczin kalkması, sicilde kendiliğinden görünmez. Pratikte borçlu, icra dairesine bir dilekçe vererek süresinde satış istenmediğini ve haczin kalktığını tespit etmesini, ardından ilgili sicile (trafik tescil, tapu müdürlüğü) haczin kaldırılması için yazı yazılmasını ister.

Kanun bu durumda masrafların kime ait olacağını da belirler: haczin kalkmasına sebebiyet veren alacaklı o mala yönelik olarak, haczin konulması ve muhafazası gibi tüm giderlerden sorumlu olur.

Haciz kalktı, borç da bitti mi?

Hayır. Haczin kalkması yalnızca o mal üzerindeki haczi sona erdirir; borç, faiziyle birlikte ve icra takibi de devam eder. Alacaklı, süreler içinde kalmak kaydıyla yeniden haciz isteyebilir.

Haciz isteme hakkının da bir süresi vardır. İİK m.78'e göre haciz istemek hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. Haciz talebi kanuni müddet içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra bu müddet içinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır. Dosyanın işlemden kaldırılması da borcu sona erdirmez; alacaklı takibi yenileyebilir.

Örnek: araç haczi

Borçlunun aracına 10 Ocak'ta haciz konulmuş olsun. Alacaklı, en geç ertesi yılın 10 Ocak tarihine kadar muhafaza, kıymet takdiri ve satış giderlerini birlikte yatırarak satış istemelidir. Bu yapılmazsa araç üzerindeki haciz kalkar. Borçlu bu durumda icra dairesine başvurarak haczin kalktığının tespitini ve trafik kaydındaki şerhin silinmesi için yazı yazılmasını isteyebilir. Alacaklı ise borç devam ettiği için, şartları varsa aynı araca yeniden haciz koydurabilir.

Aynı mantık taşınmazlar için de geçerlidir. Tapudaki bir daireye 1 Mart'ta haciz konulmuş ve alacaklı ertesi yılın 1 Mart tarihine kadar kıymet takdiri ve satış giderlerini yatırarak satış istememişse, o daire üzerindeki haciz kalkar. Borçlu, icra dairesinden alacağı yazıyla tapu müdürlüğünden haciz şerhinin terkinini sağlayabilir. Bu durum, örneğin daireyi satmak ya da kredi için teminat göstermek isteyen bir malik için doğrudan önem taşır.

Borcun kendisine itiraz edilip edilemeyeceği ayrı bir konudur; bunun için icra takibine itiraz ve süresi geçmiş borçlar için zamanaşımına uğramış borç ve icra takibi yazılarına bakılabilir.

İlgili içerikler