AİLE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Evlilikte Mal Ayrılığı Sözleşmesi: Noterde Nasıl Yapılır, Evlendikten Sonra Yapılabilir mi?

Yasal rejim: edinilmiş mallara katılma

Evlenen çiftlerin büyük çoğunluğu hiçbir sözleşme yapmaz ve çoğu zaman hangi mal rejimine tabi olduklarını bilmez. TMK m.202'ye göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilir. Edinilmiş mallara katılma rejiminde evlilik süresince çalışarak elde edilen mallar, boşanmada veya ölümde eşler arasında kural olarak yarı yarıya paylaştırılır. Bu paylaşımın ayrıntıları boşanmada mal paylaşımı yazısında anlatılmıştır.

Bu rejimi istemeyen çiftler için kanun üç seçenek sunar: mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı. Seçim ancak bu rejimler arasından yapılabilir; TMK m.203'e göre taraflar istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir. Kanunda olmayan karma bir rejim yaratılamaz.

Örnek: aynı evlilik, iki farklı sonuç

2018'de evlenen bir çiftte koca, evlilik süresince maaşıyla biriktirdiği parayla 2023'te kendi adına bir daire satın almış olsun. Evlilik 2026'da boşanmayla sona ersin. Çift hiçbir sözleşme yapmamışsa edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır; daire evlilik içinde çalışma karşılığı edinildiği için edinilmiş maldır ve kadın, tasfiyede bu malın değerinden kural olarak yarı oranında katılma alacağı isteyebilir. Çift evlenmeden önce noterde mal ayrılığı sözleşmesi yapmışsa ise daire kocanın malvarlığında kalır ve kadının katılma alacağı doğmaz.

Aynı örnekte daire evlenmeden önce alınmış olsaydı, iki rejimde de kocanın kişisel malı veya kendi malvarlığı sayılacağından sonuç değişmezdi. Mal rejimi sözleşmesinin asıl etkisi, evlilik süresince edinilen mallar üzerinde görülür.

Mal ayrılığı ne sağlar?

TMK m.242'ye göre mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur. Yani evlilik boyunca kimin adına ne kazanıldıysa onda kalır; boşanmada katılma alacağı doğmaz. Bu rejim özellikle evlenmeden önce önemli bir malvarlığı veya şirketi olan, ikinci evliliğini yapan veya ticari riski yüksek bir işle uğraşan kişiler tarafından tercih edilir.

Mal ayrılığında ispat kuralı da önemlidir. TMK m.243 yollamasıyla uygulanan m.245'e göre belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür; eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır. Bu nedenle mal ayrılığı seçen çiftlerin, ortak kullandıkları eşya ve araçların kime ait olduğunu fatura ve tapu kayıtlarıyla belgelemesi yararlıdır.

Mal ayrılığı her konuda eşleri birbirinden bağımsız kılmaz. Aile konutuna ilişkin koruma, mal rejiminden bağımsız olarak evliliğin genel hükümleri arasında yer alır; bu konu aile konutu şerhi yazısında anlatılmıştır.

Sözleşme nasıl ve ne zaman yapılır?

TMK m.205'e göre mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Ancak taraflar, evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilir. Sözleşmenin taraflarca, gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur. Kendi aralarında imzaladıkları adi bir kâğıt, mal rejimi sözleşmesi olarak geçerli değildir.

Sözleşmenin zamanı konusunda kanun esnektir. TMK m.203'e göre mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir. TMK m.204'e göre ise sözleşme ancak ayırt etme gücüne sahip olanlar tarafından yapılabilir; küçükler ile kısıtlılar yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır.

Evlilik sırasında rejim değiştirilirse

Evlendikten yıllar sonra mal ayrılığına geçmek isteyen çiftler sık görülür. Bu mümkündür, ancak bir sonucu vardır: TMK m.225'e göre mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Yani 2020'de evlenip 2026'da mal ayrılığı sözleşmesi yapan bir çiftte, 2020–2026 arasındaki dönem için edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi gündeme gelir. Bu dönemde edinilen ev, araç veya birikimlerin nasıl paylaşılacağı, sözleşmede açıkça düzenlenmezse ileride uyuşmazlık konusu olabilir. Bu nedenle evlilik sırasında yapılan sözleşmelerde, geçmiş dönemin tasfiyesine ilişkin anlaşmanın da yazılması önemlidir.

Sözleşme olmadan mal ayrılığı: hâkim kararı

Bazı durumlarda eşlerden biri, diğerinin rızası olmasa da mal ayrılığına geçilmesini isteyebilir. TMK m.206'ya göre haklı bir sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir. Kanun haklı sebeplere örnek olarak diğer eşe ait malvarlığının borca batık olmasını veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olmasını, diğer eşin istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmüş olmasını sayar. TMK m.225'e göre mahkemece mal ayrılığına geçilmesine karar verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.

Salihli'de mal rejimi uyuşmazlıkları: Mal rejimi sözleşmesi yapılmamış evliliklerde, boşanmadan sonra katılma alacağı tartışması mahkemeye taşınabilir. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre mal rejiminden kaynaklanan davalar Salihli 1. Aile Mahkemesi'nde ortalama 528, 2. Aile Mahkemesi'nde 574 günde sonuçlanmıştır. Bu süreler, aynı mahkemelerdeki çekişmeli boşanma davalarının ortalamalarından (239 ve 273 gün) belirgin biçimde uzundur. Hâkim kararıyla mal ayrılığı istemleri de bu mahkemelerde görülür. Adliyedeki diğer mahkemeler için Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler yazısına bakılabilir.

Önemli noktalar

Mal rejimi sözleşmesi, eşlerin kişisel mallarını etkilemez; miras yoluyla gelen mallar her rejimde o eşin malı olmaya devam eder. Sözleşme yapılmadan önce mevcut malvarlığının bir listesinin hazırlanması ve sözleşmeye eklenmesi, ileride ispat sorunlarını azaltır. Boşanma sürecinin genel çerçevesi için aile ve boşanma hukuku sayfasına bakılabilir.

İlgili içerikler