İCRA VE İFLAS HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Haciz İhbarnamesi (İİK 89/1, 89/2, 89/3): 7 Günlük İtiraz, Menfi Tespit ve Sorumluluk
KISACA
Haciz ihbarnamesi, borçlunun üçüncü bir kişideki alacağının veya o kişinin elindeki malının haczedildiğini bildiren icra yazısıdır ve İİK m.89’da düzenlenir. Birinci ihbarnameyi (89/1) alan banka, işveren veya kiracı, borcu olmadığını veya malın elinde bulunmadığını tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmelidir; bu itiraz harca tabi değildir. İtiraz edilmezse borç zimmetinde sayılır ve ikinci ihbarname gönderilir. Üçüncü ihbarnameden sonra on beş gün içinde ödeme yapılmalı veya menfi tespit davası açılmalıdır. Gerçeğe aykırı beyan üç aydan bir yıla kadar hapis cezası gerektirir.
Haciz ihbarnamesi nedir?
Haciz ihbarnamesi, borçlunun bir üçüncü kişideki alacağının veya o kişinin elinde bulunan taşınır malının haczedildiğini bildiren icra dairesi yazısıdır. İcra ve İflas Kanunu m.89/1’e göre icra memuru, borçlu olan gerçek veya tüzel kişiye bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve takip borçlusuna yapılan ödemenin geçerli olmadığını bildirir. Malı elinde bulunduran üçüncü kişiye de malı ancak icra dairesine teslim edebileceği, borçluya vermemesi, aksi hâlde malın bedelini icra dairesine ödemek zorunda kalacağı bildirilir.
Maddenin fıkralarına göre bu ihbarnameler “89/1”, “89/2” ve “89/3” diye anılır ve üç ayrı aşamayı ifade eder. Her birinin süresi ve sonucu farklıdır; ihbarnameyi alan kişinin, hangi aşamada olduğunu bilmesi gerekir.
| Üçüncü kişi | Haczedilen alacak veya mal |
|---|---|
| İşveren | Borçlunun ücret alacağı (maaş haczi sınırları saklı) |
| Banka | Borçlunun mevduatı ve hesaptaki alacakları |
| Kiracı | Borçlunun kira alacağı |
| Müşteri veya iş ortağı | Borçlunun fatura veya ticari alacağı |
| Malı elinde tutan kişi | Borçluya ait taşınır mal |
Birinci ihbarname (89/1) ve itiraz
İİK m.89/2’ye göre üçüncü kişi; borcu olmadığı, malın elinde bulunmadığı, ihbarnamenin tebliğinden önce borcun ödendiği veya malın tüketildiği ya da kusuru olmaksızın telef olduğu, malın borçluya ait olmadığı veya kendisine rehnedildiği gibi bir iddiada ise bunu haciz ihbarnamesinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmek zorundadır.
Bu itiraz harca tabi değildir; maddenin ilgili fıkrasına göre üçüncü kişinin beyanı hiçbir harç ve resme tabi değildir. İhbarname bir şirketin şubesine veya merkezine tebliğ edilebilir; merkeze tebliğ edilmişse merkez, tüm şubelerini kapsayacak şekilde beyanda bulunmakla yükümlüdür (m.89/7). 7155 sayılı Kanunla eklenen son fıkraya göre ihbarnameler ve cevaplar güvenli elektronik imza ile UYAP üzerinden de gönderilebilir.
Borçluya karşı gerçekten bir borç yoksa, örneğin borçlu işyerinden ayrılmışsa veya bankadaki hesap boşsa, bunun yedi gün içinde bildirilmesi sonraki aşamaların önüne geçer.
İtiraz edilmezse: ikinci ve üçüncü ihbarname
İİK m.89/3’e göre üçüncü kişi, haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse mal elinde veya borç zimmetinde sayılır ve bu durum ikinci bir ihbarname ile bildirilir. İkinci ihbarnamede de üçüncü kişinin yedi gün içinde itiraz etmesi, aksi hâlde borcu ödemesi veya malı teslim etmesi istenir.
İkinci ihbarnameye de süresinde itiraz etmeyen ve ödeme yapmayan üçüncü kişiye, on beş gün içinde parayı ödemesi, malı teslim etmesi ya da bu süre içinde menfi tespit davası açması, aksi hâlde zimmetinde sayılan borcu ödemeye zorlanacağı bildirilir. Bu üçüncü aşamadan sonra üçüncü kişi, kendi borcu olmasa bile, takip borçlusunun borcundan icra yoluyla sorumlu tutulabilir.
| Aşama | Üçüncü kişiden istenen | Süre |
|---|---|---|
| Birinci haciz ihbarnamesi (89/1) | Borcu veya malı icra dairesine ödemesi/teslim etmesi; aksi iddiadaysa itiraz | Tebliğden itibaren 7 gün |
| İkinci haciz ihbarnamesi (89/2) | İtiraz etmediği için zimmetinde sayılan borcu ödemesi veya itiraz etmesi | Tebliğden itibaren 7 gün |
| Üçüncü haciz ihbarnamesi (89/3) | Parayı ödemesi, malı teslim etmesi veya menfi tespit davası açması | 15 gün |
| Menfi tespit davası açıldığına dair belge | Belgenin icra dairesine verilmesi | Bildirimden itibaren 20 gün |
Menfi tespit davası
Üçüncü ihbarnameyi alan kişi, icra takibinin yapıldığı veya kendi yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde menfi tespit davası açabilir. Davanın süresinde açıldığına dair belge, bildirimden itibaren yirmi gün içinde icra dairesine verilirse hakkındaki cebri icra işlemleri, kararın kesinleşmesine kadar durur.
Bu davada ispat yükü üçüncü kişidedir: üçüncü kişi, takip borçlusuna borçlu olmadığını veya malın takip borçlusuna ait olmadığını ispat etmek zorundadır. Davayı kaybederse dava konusu şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere bir tazminata mahkûm edilir. Bu davalar maktu harca tabidir. Menfi tespit davasının genel kuralları menfi tespit davası yazısında anlatılmıştır.
Gerçeğe aykırı beyan
Üçüncü kişi ihbarnameye süresinde itiraz etmiş, ancak verdiği cevap gerçeğe aykırıysa, alacaklı bunu icra mahkemesinde ispat ederek üçüncü kişinin İİK m.338/1’e göre cezalandırılmasını ve ayrıca tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir (m.89/4). İİK m.338/1’e göre Kanuna göre istenen beyanı hakikate aykırı surette yapan kimse, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Örneğin borçluyu hâlâ çalıştıran bir işverenin “borçlu işyerimizde çalışmıyor” diye cevap vermesi bu kapsamdadır.
Süre kaçırıldıysa
İİK m.89/5’e göre üçüncü kişi, kusuru olmaksızın bir engel sebebiyle süresinde itiraz edemediyse İİK m.65 hükmü uygulanır. Bu maddeye göre itiraz, engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde, mazereti gösteren delillerle birlikte yapılmalıdır. Her hâlde üçüncü kişi, borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödemek zorunda kaldığı paranın veya teslim ettiği malın iadesini isteyebilir.
Maaş ve banka hesabı
İşverene gönderilen haciz ihbarnamesi, işçinin ücretinin bir kısmının kesilmesi sonucunu doğurur. Ücretin ne kadarının haczedilebileceği İİK m.83’te düzenlenmiştir; hesaplama için maaş haczi hesaplama aracı, birden fazla haciz için maaşa birden fazla haciz yazısı kullanılabilir. Salihli’deki icra daireleri ve icra mahkemesi hakkında bilgi Salihli icra mahkemesi ve icra dairesi sayfasındadır.
Önemli noktalar
- Birinci haciz ihbarnamesine 7 gün içinde itiraz edilmezse borç, ihbarnameyi alanın zimmetinde sayılır.
- İtiraz yazılı veya sözlü yapılabilir ve harca tabi değildir.
- Üçüncü ihbarnameden sonra 15 gün içinde ödeme yapılmalı veya menfi tespit davası açılmalıdır.
- Menfi tespit davasında ispat yükü ihbarnameyi alan kişidedir; dava kaybedilirse en az yüzde 20 tazminat söz konusu olur.
- Gerçeğe aykırı beyan 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası gerektirir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
89/1 haciz ihbarnamesine itiraz süresi ne kadar?
İİK m.89/2’ye göre ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gündür. İtiraz icra dairesine yazılı veya sözlü olarak yapılabilir.
Haciz ihbarnamesine itiraz edilmezse ne olur?
İİK m.89/3’e göre mal elinde veya borç zimmetinde sayılır ve ikinci bir ihbarname gönderilir. Bu aşamaya da itiraz edilmezse üçüncü ihbarname ile ödeme veya menfi tespit davası açılması istenir.
Haciz ihbarnamesine itiraz için harç ödenir mi?
Hayır. İİK m.89’a göre üçüncü şahsın beyanı hiçbir harç ve resme tabi değildir.
89/3 ihbarnamesinden sonra ne yapılabilir?
On beş gün içinde para ödenmeli, mal teslim edilmeli veya menfi tespit davası açılmalıdır. Davanın açıldığına dair belge yirmi gün içinde icra dairesine verilirse cebri icra işlemleri durur.
Haciz ihbarnamesine yanlış cevap vermenin cezası var mı?
İİK m.338/1’e göre Kanuna göre istenen beyanı hakikate aykırı yapan kişi, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Banka haciz ihbarnamesine nasıl cevap verir?
İİK m.89/7’ye göre ihbarname merkeze tebliğ edilmişse merkez, tüm şubeleri kapsayacak şekilde beyanda bulunmakla yükümlüdür.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.65, m.83, m.89 ve m.338.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.