İCRA HUKUKU · AİLE · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Eşin Borcu Yüzünden Eve Haciz Gelirse Eşyalar Nasıl Korunur?

Borç onun, haciz bizim evde

Eşlerden biri bir işletme borcu, kredi ya da kefalet yüzünden icra takibine maruz kalmıştır. Bir sabah kapıya icra memurları gelir. Borçlu olmayan eş, kendi parasıyla aldığı buzdolabının, annesinden kalan altınların ya da çalıştığı işte kullandığı bilgisayarın tutanağa yazıldığını görür. "Borç benim değil ki" itirazı o an çoğu zaman yeterli olmaz. Kanun bu durumu iki ayrı kuralla düzenler: hiç haczedilemeyecek ev eşyası ve üçüncü kişinin "bu mal benim" diyerek başvurduğu istihkak yolu.

Önce iyi haber: ev eşyası kural olarak haczedilemez

2023 yılında yapılan değişiklikle İİK m.82'nin 3. bendi önemli ölçüde genişletildi. Bugün bu bende göre para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez.

Bu hüküm, haciz memurunun buzdolabı, çamaşır makinesi, televizyon, yatak, koltuk takımı gibi ailenin ortak kullandığı eşyayı tutanağa yazmasını kural olarak engeller. Ancak koruma sınırsız değildir:

• Kıymetli şeyler korunmaz. Para, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası açıkça istisna tutulmuştur.
• İcra memuru değerlendirir. İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir.
• Önceden feragat geçersizdir. İİK m.83/a'ya göre haczedilmezliğe ilişkin önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir.

Ev eşyası buna rağmen haczedilmişse, bu işleme karşı İİK m.16 uyarınca öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilebilir.

Birlikte oturulan evde "mal borçlunundur" karinesi

Haczedilemeyen eşya dışında kalan mallarda, örneğin altın, para, değerli bir saat ya da işte kullanılan bir dizüstü bilgisayarda, durum farklıdır. İİK m.97/a bir karine koyar: bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları halinde dahi mal borçlu elinde addolunur.

Yani borçlu eşle aynı evde yaşayan diğer eş için başlangıç noktası elverişsizdir: evdeki mallar borçlunun sayılır. Ancak kanun hemen ardından önemli bir istisna getirir: birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibariyle kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar veya örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlar bunların farz olunur.

Bu, örneğin kadına ait olduğu açıkça anlaşılan takıların ya da diğer eşin mesleği gereği kullandığı aletlerin, kural olarak o eşe ait sayılacağı anlamına gelir. Bu karinenin aksini ispat külfeti iddia eden kişiye düşer. Yani alacaklı, kadına ait olduğu açıkça anlaşılan bir takının aslında borçluya ait olduğunu ileri sürüyorsa, bunu ispat etmesi gereken taraf alacaklıdır.

İstihkak iddiası: "Bu mal benim"

Haciz sırasında

Borçlu olmayan eş, haciz sırasında evdeyse malın kendisine ait olduğunu hemen söylemeli ve bunun tutanağa yazılmasını istemelidir. İİK m.96'ya göre üçüncü bir şahıs tarafından o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia edildiği takdirde, icra dairesi bunu haciz ve icra tutanaklarına geçirir ve keyfiyeti iki tarafa bildirir.

Yedi günlük süre

Haciz sırasında evde bulunulmamışsa da hak kaybolmaz; ama süre kısadır. Kanuna göre malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahıs, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde, aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder.

Kanun burada ayrıca bir uyarı yapar: istihkak iddiasında bulunan kişiyle birlikte oturanlar, malın haczinden iddianın yapıldığı tarihte haberdar olmuş sayılırlar. Örneğin evdeki bir mal için borçlu eş istihkak iddiasında bulunmuşsa, onunla aynı evde oturan diğer eşin de hacizden o tarihte haberdar olduğu kabul edilir ve yedi günlük süre buna göre işler.

Alacaklı itiraz ederse

İstihkak iddiasına alacaklı veya borçlu itiraz ederse dosya icra mahkemesine gider. İİK m.97'ye göre icra mahkemesi, yapacağı inceleme neticesinde varacağı kanaate göre takibin devamına veya talikıne karar verir. Takibin devamına karar verilirse, diğer eşin önünde son bir yol vardır: üçüncü şahıs, icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmaya mecburdur. Bu süre kaçırılırsa üçüncü şahıs alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır.

Davada neyi ispat etmek gerekir?

İİK m.97/a, ispat yükünü açıkça istihkak iddia edene yükler: istihkak davacısı malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebep ve hadiseleri göstermek ve bunları ispat etmekle mükelleftir.

Bu nedenle en değerli deliller şunlardır:

• Malın diğer eş adına düzenlenmiş faturası ve ödemenin onun hesabından yapıldığını gösteren banka kaydı,
• Düğünde takılan ya da aileden kalan altınlar için o döneme ait fotoğraf, görüntü ve tanıklar,
• Mesleki aletler için diğer eşin meslek kaydı ve işyeri belgeleri.

Düğün takılarının kime ait olduğu konusu için düğünde takılan altınlar yazısı da fikir verebilir.

Evin kendisi haczedilebilir mi?

Taşınmaz borçlu eş adına kayıtlıysa haczedilebilir; ancak İİK m.82'nin 12. bendi borçlunun haline münasip evini haczedilmez mallar arasında sayar. Ev diğer eş adına kayıtlıysa durum farklıdır: İİK m.85 haczi borçlunun kendi taşınır ve taşınmazlarıyla sınırlar; borçlu olmayan eşin adına kayıtlı taşınmaz, eşin kişisel borcu için bu takipte haczedilemez. Evin aile konutu olması ise satış ve devir işlemlerinde ayrıca korunur; bunun için aile konutu şerhi yazısına bakılabilir.

İlgili içerikler