İDARE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Tarlaya Kuyu Açmak İzne Tabi mi? DSİ Belgesi, Kullanma Hakkı ve İzinsiz Kuyunun Cezası

Tarlanın altındaki su kimin?

Bağ, bahçe ve tarla sulaması için "kendi tarlama kuyu açabilir miyim?" sorusu sık sorulur. 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun m.1'e göre yeraltı suları umumi sular arasındadır ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bu suların aranması, kullanılması, korunması ve tescili bu kanun hükümlerine tabidir.

Türk Medeni Kanunu da aynı yaklaşımı benimser: TMK m.756'ya göre yeraltı suları kamu yararına ait sulardandır ve arazinin maliki olmak, altındaki yeraltı sularının da maliki olmak sonucunu doğurmaz. Arazideki kaynaklarla yeraltı suyu arasındaki fark ve komşular arasındaki su uyuşmazlıkları kaynak, kuyu ve sulama suyu anlaşmazlıkları yazısında anlatılmıştır.

Arazi sahibinin hakkı: faydalı ihtiyaç kadar su

Kanun, arazi sahibinin yeraltı suyundan yararlanma hakkını tamamen ortadan kaldırmaz. m.5'e göre ilan edilmiş yeraltı suyu işletme sahaları dışında her arazi sahibi, arazisinde yeraltı suyu aramak ve bulduğu suyun kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmak hakkına sahiptir. Ancak yapılacak iş m.8 kapsamına giriyorsa belge alınması zorunludur.

Bazı bölgeler ise "yeraltı suyu işletme alanı" olarak ilan edilir. m.4'e göre bu alanlarda açılacak kuyuların sayısı, yeri, derinliği ve çekilecek su miktarı DSİ tarafından belirlenir. Kuyu açan kişi, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanabilir.

Hangi kuyular için izin gerekir?

167 s. K. m.8'e göre şu kazıların yapılması veya kuyuların açılması için DSİ'den belge alınması zorunludur: Su temini amacıyla, kesiti ne olursa olsun, doğal zemin üstünden itibaren derinliği DSİ tarafından belirlenip ilgili bakanlığın onayından sonra ilan edilen sınırı aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyu ile su temini amacıyla açılan her türlü yatay veya eğimli galeri ve tünel. El ile açılan kuyular bu zorunluluğun dışındadır.

Tarlalarda makineyle açılan derin sondaj kuyuları genellikle bu kapsamdadır. Kuyu açmadan önce bölge için ilan edilen derinlik sınırının ve arazinin bir yeraltı suyu işletme alanı içinde kalıp kalmadığının DSİ bölge veya şube müdürlüğünden öğrenilmesi gerekir.

Belge nasıl alınır?

m.13'e göre belge almak isteyen kişi doğrudan bulunduğu yerdeki DSİ teşkilatına, DSİ teşkilatı yoksa en yakın mülki amir aracılığıyla DSİ'ye başvurur. Başvuru sahibine bir ay içinde belge verilerek veya reddedilerek cevap verilir. Süreç şu aşamalardan oluşur:

1. Arama belgesi: m.9'a göre yeraltı suyu aramak için bir yıl süreli arama belgesi verilir. Arama bu sürede bitmezse, son ay içinde başvurulması şartıyla belge bir yıl daha uzatılır.
2. Kullanma belgesi: m.10'a göre arama belgesine dayanarak suyu bulan kişi bu suyu kullanabilir, ancak bir ay içinde DSİ'ye başvurarak kullanma belgesi almalıdır. Kuyu, galeri ve tünellere ölçüm sistemleri kurulmadan kullanma belgesi verilmez.
3. Islah ve tadil belgesi: m.11'e göre kullanma belgesi sahibi, kuyunun verimini artırmak veya kullanma şeklini değiştirmek isterse önce ıslah ve tadil belgesi almalıdır; kendiliğinden müdahale edemez.

m.12'ye göre bu belgelerin hiçbiri ücrete, damga resmine, harca veya başka bir resme tabi değildir. Tarlaya kuyu dışında depo veya pompa odası gibi bir yapı yapılacaksa ayrıca imar ve tarım mevzuatına bakılmalıdır; bu konu tarım arazisine yapı izni yazısında anlatılmıştır.

İzinsiz kuyu açmanın cezası

167 s. K. m.18 iki tür yaptırım öngörür. Belge almadan m.8'deki işleri yapanlar ile kasten yanlış bilgi verenlere idari para cezası verilir. Ceza verilmekle birlikte, kuyunun açılıp işletilmesinde DSİ bir sakınca görmezse sahibine gerekli belge verilir; aksi hâlde kuyu kapatılır ve masrafı kuyuyu açtırandan alınır. Kullanma veya ıslah belgesine aykırı davranan ya da belgedeki şartlara uymayanlara da idari para cezası verilir ve kuyu kapatılarak masrafı açtırandan alınır.

Kanun metninde yazılı ceza tutarları 2008 yılında belirlenmiştir. Kabahatler Kanunu m.17/7'ye göre idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; bu nedenle güncel tutar, kanundaki rakamdan yüksektir. m.18'e göre bu cezaları mahallî mülki amir, yani kaymakam veya vali verir.

Cezaya itiraz

Mülki amirin verdiği idari para cezası bir idari yaptırım kararıdır. Kabahatler Kanunu m.27'ye göre bu karara karşı tebliğ veya tefhim tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; bu süre içinde başvurulmazsa karar kesinleşir. Başvuru usulü idari para cezasına itiraz konusunu anlatan trafik cezası yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Kuyunun kapatılmasına ilişkin işlemin kendisi ise idari işlem niteliğinde olduğundan idari yargının konusu olabilir.

Komşu kuyusu ve ortak kullanım

Arazisinde yeterli su bulunmayan veya suyu elde etmesi aşırı masraf gerektiren kişinin komşu arazideki yeraltı suyundan yararlanma şartları, m.6'ya göre yönetmelikle belirlenir. Komşuların ortak kuyu kullandığı durumlarda kullanım payının ve masrafların yazılı olarak kararlaştırılması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkları önler. Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Önemli noktalar

Tarlaya sondaj kuyusu açmadan önce DSİ'den arazinin bulunduğu yer için derinlik sınırı ve işletme alanı bilgisi alınmalı, gerekiyorsa arama belgesi çıkarılmalıdır. Su bulunduktan sonra bir aylık kullanma belgesi süresi kaçırılmamalı ve ölçüm sistemi kurulmalıdır. İzinsiz açılmış bir kuyu için ceza ve kapatma kararı geldiğinde, on beş günlük itiraz süresi takip edilmelidir.

Salihli'de kuyu ve su uyuşmazlıkları: İzinsiz kuyu nedeniyle verilen idari para cezasına ve DSİ'nin kuyu kapatma gibi işlemlerine karşı başvuru yolları ile süreler, idare hukuku sayfasındaki tablolarda gösterilmiştir. Komşu kuyusundan doğan ve komşu hakkına dayanan uyuşmazlıklarda ise dava açmadan önce arabulucuya başvurulur. Salihli'deki hukuk mahkemelerinin hangi davalara baktığı Salihli Adliyesi mahkemeleri sayfasında anlatılmıştır.

İlgili içerikler