GAYRİMENKUL HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Kaynak, Kuyu ve Sulama Suyu Anlaşmazlıkları: Su Kimin, Kaynağa Zarar Verilirse Ne Olur?

Tarladaki kaynak kimin?

Sulama suyu, Salihli ve çevresi gibi tarımın yoğun olduğu bölgelerde arazinin değerini doğrudan belirler. Bu nedenle bir kaynağın, kuyunun veya derenin suyu üzerinde çıkan tartışmalar ciddi uyuşmazlıklara dönüşebilir. TMK m.756'ya göre kaynaklar arazinin bütünleyici parçası olup, bunların mülkiyeti ancak kaynadıkları arazinin mülkiyeti ile birlikte kazanılabilir. Yani bir tarlada çıkan kaynak, kural olarak o tarlanın malikine aittir.

Başkasının arazisindeki kaynaktan yararlanmak isteyen kişi için kanun bir yol öngörür: aynı maddeye göre başkasının arazisinde bulunan kaynaklar üzerindeki hak, bir irtifak hakkı olarak tapu kütüğüne tescil ile kurulur. "Dedemizden beri o kaynaktan su alırdık" şeklindeki sözlü anlaşmalar, tapuya tescil edilmedikçe yeni malike karşı güvence sağlamayabilir. Bu nedenle uzun süredir kullanılan su hakları tapuya tescil ettirilmelidir.

Kuyu açmak ve yeraltı suyu

Kaynak ile yeraltı suyu farklı şeylerdir. TMK m.756'ya göre yeraltı suları kamu yararına ait sulardandır; arza malik olmak, onun altındaki yeraltı sularına da malik olmak sonucunu doğurmaz ve arazi maliklerinin yeraltı sularından yararlanma biçimi ve ölçüsüne ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır. Bu nedenle tarlada sondaj kuyusu açmak, yalnızca arazinin sahibi olmakla serbestçe yapılabilecek bir iş değildir; yeraltı sularına ilişkin özel mevzuat uyarınca ilgili kurumdan izin veya belge alınması gerekebilir. Ruhsatsız açılan kuyular, hem idari yaptırım hem de komşularla uyuşmazlık riski taşır.

Komşu kaynağımı kuruttu veya kirletti

Komşu tarlada açılan bir kuyu veya yapılan bir kazı, yıllardır kullanılan bir kaynağın suyunu kesebilir ya da azaltabilir. TMK m.757'ye göre önemli ölçüde yararlanılan veya yararlanmak amacıyla suyu biriktirilen kaynakları veya kuyuları kazı, yapı veya benzeri faaliyetler yüzünden kısmen olsun keserek ya da kirleterek malikine veya onda hak sahibi olana zarar veren kimse, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar kasten veya ihmal yoluyla verilmemişse ya da zarar görenin de kusuru varsa hâkim, tazminatın gerekip gerekmediğini, gerekiyorsa miktar ve türünü takdir eder.

Para bazen yeterli bir çözüm değildir. TMK m.758'e göre bir taşınmazda oturmak, onu işletmek veya bir yerin içme ya da kullanma suyunu sağlamak için gerekli olan kaynaklar kesilir ve kirletilirse, kaynağın olabildiği ölçüde eski duruma getirilmesi istenebilir. Bunlar dışında eski duruma getirme, ancak özel hâller haklı gösterdiği takdirde istenebilir. Bağını veya bahçesini tek kaynağıyla sulayan bir çiftçi için bu hüküm önemlidir.

Aynı kaynaktan beslenen sular

Birden fazla tarla, aynı ana kaynaktan beslenen farklı gözelerden su alıyor olabilir. TMK m.759'a göre değişik maliklere ait komşu kaynaklar ortak bir ana kaynaktan beslenmekteyse maliklerden her biri, bu kaynakların birlikte tutulmasını ve suyun hak sahiplerine o zamana kadarki yararlanmaları oranında dağıtılmasını isteyebilir; hak sahipleri ortak tesis masraflarını yararlanmaları oranında üstlenir. Bu kural, köylerde "su nöbeti" olarak bilinen uygulamaların hukuki dayanağını oluşturabilir.

Suyun yönünü değiştirmek suç mu?

Evet. TCK m.154'e göre kamuya veya özel kişilere ait suların mecrasını değiştiren kimseye, suçtan zarar görenin şikâyeti üzerine altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası verilir. Sulama sırası gelmeden arkı kendi tarlasına çeviren veya derenin yatağını değiştiren kişi bu suçla karşılaşabilir. TCK m.152'ye göre sulamaya, içme sularının sağlanmasına veya afetlerden korumaya yarayan tesislere zarar vermek de mala zarar verme suçunun nitelikli hâlidir.

Doğal olarak akan yağmur ve kaynak sularının komşu araziler arasındaki akışına ilişkin kurallar ise komşu tarlayla sorunlar yazısında anlatılmıştır.

Salihli'de su uyuşmazlıkları

Su hakkına ilişkin uyuşmazlıklar çoğu zaman komşuluk ilişkisinden doğar. 6325 s. K. m.18/B'ye göre komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre Salihli Adliyesi'nde bir arabuluculuk bürosu bulunmaktadır. Suyun mecrasının değiştirilmesi veya sulama tesislerine zarar verilmesi gibi suç şikâyetleri ise Salihli Cumhuriyet Başsavcılığına yapılır; mala zarar verme suçuna ilişkin davalar 2025'te Salihli 3. Asliye Ceza Mahkemesi'nde ortalama 242 günde sonuçlanmıştır.

Önemli noktalar

Uzun süredir kullanılan bir su hakkı varsa tapuya irtifak hakkı olarak tescil ettirilmesi, ileride arazinin satılması veya mirasla el değiştirmesi hâlinde hakkı korur. Kaynağın kesildiği veya kirlendiği fark edildiğinde su miktarındaki değişim fotoğraf, ölçüm ve tanıklarla belgelenmeli; zarar verenin faaliyeti tespit ettirilmelidir. Kuyu açılmadan önce ise yeraltı sularına ilişkin izin ve belgeler araştırılmalıdır.

Tarlaya sondaj kuyusu açmak için gereken DSİ belgeleri ve izinsiz kuyunun sonuçları tarlaya kuyu açmak izne tabi mi yazısında anlatılmıştır.

İlgili içerikler