İŞ HUKUKU · İŞ KAZASI

İş Kazasında İşverenin Sorumluluğu

Hukuki dayanak

İş kazasının sosyal güvenlik hukuku yönü 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13'te düzenlenir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ise başta 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu olmak üzere ilgili mevzuatta yer alır. 6331 sayılı Kanun m.4'e göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.

Türk Borçlar Kanunu m.417 de işverenin, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak ve araç gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlü olduğunu belirtir. Aynı maddeye göre işverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesine bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.

Hangi olaylar iş kazası sayılır?

5510 sayılı Kanun m.13, iş kazasını kanunda sayılan durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay olarak tanımlar. Kanunda sayılan durumlar şunlardır:

• sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olaylar,
• işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelen olaylar,
• görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilen sigortalının asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda meydana gelen olaylar,
• emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda meydana gelen olaylar,
• sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olaylar.

İşverenin yükümlülükleri

6331 sayılı Kanun m.4 uyarınca işveren; mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbiri almak, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izleyip denetlemek ve risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. İşyeri dışındaki kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması da işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

Aynı Kanunun m.10 hükmüne göre işveren, risk değerlendirmesi sonucu alınacak tedbirleri ve kullanılması gereken koruyucu donanım veya ekipmanı belirler. Kanunun m.17 hükmü ise işverenin çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlayacağını ve bu eğitimin özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde verileceğini düzenler.

Çalışanların da yükümlülükleri vardır. 6331 sayılı Kanun m.19'a göre çalışanlar, aldıkları eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda kendilerinin ve diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür. Bununla birlikte m.4/3 uyarınca çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez.

Süreç nasıl işler?

Kazanın oluş biçimi ve iş ile bağlantısı belirlenir; sağlık, kolluk ve işyeri kayıtları korunur. 5510 sayılı Kanun m.13'e göre 4/1-a kapsamındaki sigortalılar bakımından iş kazası, işveren tarafından o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl, Kuruma da en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir. Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağının belirlenmesi için gerektiğinde soruşturma yapılabilir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5, işçiler ile işveren arasında iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan hukuk uyuşmazlıklarını iş mahkemelerinin görevine bırakır. Aynı Kanunun m.6/3 hükmüne göre iş kazasından doğan tazminat davalarında, iş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

İşçilik alacaklarında arabulucuya başvuru kural olarak dava şartıdır. Ancak 7036 sayılı Kanun m.3/3 uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında bu kural uygulanmaz.

Manevi tazminat bakımından TBK m.56, bedensel bütünlüğün zedelenmesi durumunda hâkimin zarar görene uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verebileceğini düzenler.

Sigortasız çalışma ve bildirimin etkisi

5510 sayılı Kanun m.23'e göre sigortalının çalışmaya başladığı süresi içinde Kuruma bildirilmemişse, bu tarihten önce meydana gelen iş kazası sonucu ilgililerin gelir ve ödenekleri yine Kurumca ödenir. Bu durumda Kurumun yaptığı masraflar ve bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri işverene ayrıca ödettirilir. Dolayısıyla sigortasız çalışma, olayın iş kazası niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Kaza süresinde bildirilmezse, 5510 sayılı Kanun m.21 uyarınca bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir. Bildirimin yapılmış veya yapılmamış olması ise tek başına işverenin tazminat sorumluluğunu belirlemez.

Kaza işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumun yaptığı ödemeler aynı madde uyarınca belirli sınırlar içinde işverene ödettirilir. Kusurun bu süreçteki etkisi iş kazasında kusur oranının tazminata etkisi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Süreler

4/1-a sigortalıları bakımından işverenin SGK'ya bildirim süresi kazadan sonraki üç iş günüdür; 6331 sayılı Kanun m.14 de işverenin iş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildireceğini düzenler. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse bu süre, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Tazminat talepleri için zamanaşımı, talebin dayandığı hukuki ilişkiye göre belirlenir. TBK m.146, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacağın on yıllık zamanaşımına tabi olduğunu düzenler. Somut olayda uygulanacak süre ayrıca kontrol edilmelidir.

Salihli'de iş kazası davaları: Salihli'de ayrı bir iş mahkemesi bulunur. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre bu mahkemede ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan tazminat davaları ortalama 1409 günde sonuçlanmıştır; bu, mahkemenin rapordaki dava türleri arasında en uzun ortalamadır. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun işverene karşı açtığı rücuen tazminat davaları ise ortalama 472 günde sonuçlanmıştır. Sürenin uzunluğunda kusur ve maluliyet oranlarının bilirkişi ve sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmesi etkili olabilir; bu nedenle kaza tutanağı, tanık bilgileri ve sağlık kayıtlarının erken toplanması önem taşır. Kusur oranının tazminata etkisi iş kazasında kusur oranı yazısında, adliyedeki diğer mahkemeler ise Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler ve Salihli'de dava süreleri yazılarında anlatılmıştır.

Deliller ve belgeler

• Olay ve iş kazası tutanakları, işverenin m.14 uyarınca tuttuğu kaza kayıtları ve raporlar
• Sağlık ve kolluk kayıtları
• Kamera görüntüleri ve tanıklar
• Risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları
• Koruyucu donanım, vardiya ve puantaj kayıtları
• SGK kayıtları ve iş kazası bildirimi

Sık yapılan hatalar

• SGK'nın olayı iş kazası saymasını, işverenin tazminat sorumluluğu ile aynı şey sanmak.
• Eğitim ve risk değerlendirmesi belgelerinin varlığını, tedbirlerin fiilen uygulanıp uygulanmadığından ayrı düşünmemek.
• İş kazası tazminat davasından önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olduğunu varsaymak.
• Kazadan hemen sonra fotoğraf, kamera kaydı ve tanık bilgilerini korumamak.

İş kazasında yükümlülükler ve sorumluluk: özet tablo

İş kazasının tanımı, işverenin yükümlülükleri ve SGK'nın işverene rücuu farklı kanunlarda düzenlenmiştir:

Önemli noktalar

İşverenin sorumluluğu; iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediği, kusur, zarar ve illiyet bağı birlikte değerlendirilerek belirlenir ve sonuç somut olaya göre değişebilir. İş ilişkisinden doğan diğer talepler için iş hukuku sayfasına, işçilik alacaklarına ilişkin kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla mesai alacağı yazılarına bakılabilir.

İlgili içerikler