İŞ HUKUKU · İŞ KAZASI
İş Kazasında Kusur Oranı Tazminatı Nasıl Etkiler?
KISACA
İş kazasında kusur oranı, tazminat sorumluluğunun kapsamının belirlenmesinde rol oynar; ancak tek başına sonuç değildir. TBK m.51 hâkimin tazminatı özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirleyeceğini, m.52 ise zarar görenin zararın doğmasında etkili olması hâlinde tazminatın indirilebileceğini düzenler. Zarar, illiyet bağı, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ve SGK ödemeleri birlikte değerlendirilir.
Hukuki dayanak
İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğunun temeli Türk Borçlar Kanunu m.417'dir. Bu maddeye göre işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almakla; işçiler de alınan önlemlere uymakla yükümlüdür. İşverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesine bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.
TBK m.114 uyarınca haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler, kıyas yoluyla sözleşmeye aykırılık hâllerine de uygulanır. Bu nedenle tazminatın belirlenmesi ve indirilmesine ilişkin TBK m.51 ve m.52 hükümleri iş kazası tazminatlarında da uygulanır. Sosyal güvenlik yönünden ise 5510 sayılı Kanun m.21, işverenin ve üçüncü kişilerin Kuruma karşı sorumluluğunu düzenler.
Kusur oranı neyi değiştirir?
İş kazası nedeniyle açılan tazminat davalarında işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişilerin davranışları incelenebilir. TBK m.51'e göre hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler. Kusur değerlendirmesi, zararın hangi ölçüde kime yükletileceğinin belirlenmesinde bu nedenle etkili olabilir.
Kusur nasıl belirlenir?
İşin niteliği, alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği önlemleri, eğitimler, kullanılan ekipman ve kazanın oluş biçimi değerlendirilir. Bu değerlendirmede 6331 sayılı Kanun m.4'te sayılan işveren yükümlülükleri, özellikle risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma ile tedbirlere uyulup uyulmadığını izleme ve denetleme yükümlülüğü dikkate alınabilir.
HMK m.266 uyarınca mahkeme, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Ancak HMK m.282'ye göre hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Bu nedenle kaza tutanağındaki veya bir rapordaki oran her durumda nihai hukuki değerlendirme değildir.
Kusurun ispatı ve sorumluluğun kapsamı
TBK m.112'ye göre borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. TBK m.114 ise borçlunun genel olarak her türlü kusurdan sorumlu olduğunu ve sorumluluğun kapsamının işin özel niteliğine göre belirleneceğini düzenler. İş kazası tazminatı TBK m.417 uyarınca sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabi olduğundan bu hükümler kusur tartışmasında önem kazanır.
Zararın miktarı bakımından TBK m.50, uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkimin olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirleyeceğini öngörür. Kusur oranı ile zararın miktarı ayrı ayrı ispat ve değerlendirme konusudur.
İşçinin kusuru tazminatı etkiler mi?
TBK m.52'ye göre zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim, tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir. Zarar gören işçinin kazanın meydana gelmesine etkili kusuru varsa bu durum tazminat hesabında bu çerçevede dikkate alınabilir.
İşçinin de yükümlülükleri vardır: 6331 sayılı Kanun m.19'a göre çalışanlar, kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumakla yükümlüdür. Bununla birlikte aynı Kanunun m.4/3 hükmüne göre çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez. İşçinin kusurlu olması, işverenin yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Hangi zararlar talep edilebilir?
TBK m.54 bedensel zararları özellikle tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olarak sayar. Ölüm hâlinde TBK m.53 uyarınca cenaze giderleri ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin kayıpları gündeme gelir.
TBK m.55'e göre bu zararlar sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır; kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri, zarar veya tazminattan indirilemez. Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya azaltılamaz. Manevi tazminat ise TBK m.56 uyarınca olayın özellikleri göz önünde tutularak belirlenir.
SGK ödemeleri ve işverenin sorumluluğu
5510 sayılı Kanun m.21, iş kazasının işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmesi hâlinde Kurumun yaptığı ödemelerin işverene ödettirilmesini düzenler. Bu tutar, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlıdır ve işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.
Kaza üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, aynı maddeye göre yapılan ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı zarara sebep olan üçüncü kişilere rücu edilir. İşçinin işverenden talep edebileceği tazminat ile SGK'nın rücu ilişkisi aynı hukuki mesele değildir.
Süreç ve süreler
7036 sayılı Kanun m.3/3 uyarınca iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk dava şartı uygulanmaz. Aynı Kanunun m.6/3 hükmüne göre bu davalarda iş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.
Zamanaşımı talebin hukuki niteliğine göre ayrıca kontrol edilmelidir. TBK m.146 kanunda aksine hüküm bulunmadıkça on yıllık genel zamanaşımı süresini öngörür; haksız fiile dayanan talepler bakımından TBK m.72 ayrıca zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden başlayan iki yıllık ve her hâlde fiilden itibaren on yıllık süreler öngörür.
Salihli'de iş kazası dosyaları: Yaralanmalı iş kazalarında hukuk davasının yanında bir ceza soruşturması da yürütülebilir. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre Salihli Cumhuriyet Başsavcılığı'nda taksirle yaralama soruşturmaları ortalama 17 günde sonuçlanmıştır. Salihli İş Mahkemesi'nde ise ölüm ve cismani zarar nedeniyle açılan tazminat davaları ortalama 1409 gün sürmüştür. Ceza dosyasındaki ilk kusur raporu tazminat davasında da delil olarak kullanılabildiğinden, bu rapora süresinde itiraz edilmelidir. Ayrıntılar için iş kazasında işverenin sorumluluğu yazısına bakılabilir.
Dosyada hangi deliller kullanılır?
- Kaza tutanakları ve SGK kayıtları
- İş güvenliği eğitim ve risk değerlendirme belgeleri
- Kişisel koruyucu donanımın teslimine ilişkin kayıtlar
- Tanık anlatımları ve kamera kayıtları
- Sağlık belgeleri ve maluliyet raporları
- Bilirkişi raporları ve bunlara yöneltilen itirazlar
Sık yapılan hatalar
- Kaza tutanağındaki kusur oranını kesin sonuç gibi kabul etmek.
- İşçinin kusurunu, işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinden bağımsız değerlendirmek.
- SGK'nın rücu talebi ile işçinin kendi tazminat talebini aynı dava sanmak.
- Bilirkişi raporuna süresi içinde itiraz edilip edilmeyeceğini değerlendirmemek.
Kusur ve tazminatın belirlenmesi: özet tablo
İş kazasında tazminatın kapsamı ve indirilmesi, Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine göre belirlenir:
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözleşmeye aykırılık | Borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe zararı giderir | TBK m.112 |
| İşverenin sorumluluğu | Kişilik ihlaline bağlı zararlar sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir | TBK m.417 |
| Tazminatın belirlenmesi | Hâkim kapsamı ve ödeme biçimini özellikle kusurun ağırlığına göre belirler | TBK m.51 |
| İndirim | Zarar gören zararın doğmasında veya artmasında etkiliyse indirim veya kaldırma | TBK m.52 |
| Hesaplama | Hakkaniyetle artırılamaz veya azaltılamaz | TBK m.55 |
| SGK rücuu | İşverenin kastı veya mevzuata aykırılığı varsa; kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır | 5510 s. K. m.21 |
Önemli noktalar
Kusur oranı tazminatı etkileyen etkenlerden biridir; zarar, illiyet bağı ve sorumluluk koşulları birlikte değerlendirilir ve sonuç somut olaya göre değişebilir. İşverenin yükümlülüklerinin genel çerçevesi için iş kazasında işverenin sorumluluğu yazısına, diğer konular için iş hukuku sayfasına bakılabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
İşçi kusurluysa hiç tazminat alamaz mı?
Her olayda böyle bir sonuç çıkmaz. TBK m.52 hâkime tazminatı indirme veya kaldırma yetkisi verir; kusurun oranı, zarara etkisi ve diğer sorumluluk koşulları birlikte değerlendirilir.
Kusur oranını kim belirler?
Uyuşmazlık mahkemeye taşınmışsa hukuki değerlendirme mahkemeye aittir. Teknik konularda bilirkişi raporundan yararlanılabilir; hâkim bu raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.
SGK'nın ödediği gelir tazminattan düşülür mü?
TBK m.55'e göre kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarar veya tazminattan indirilemez. Diğer ödemelerin hesaba etkisi somut olaya göre değerlendirilir; 7589 sayılı Kanunla TBK m.55'e eklenen hüküm uyarınca, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir.
İşçinin koruyucu donanım kullanmaması işvereni sorumluluktan kurtarır mı?
Kendiliğinden kurtarmaz. 6331 sayılı Kanun m.4/3 uyarınca çalışanların yükümlülükleri işverenin sorumluluklarını etkilemez; işçinin kusuru tazminatın belirlenmesinde ayrıca dikkate alınabilir.
Üçüncü kişinin kusuru varsa ne olur?
5510 sayılı Kanun m.21'e göre üçüncü kişinin kusuruyla meydana gelen iş kazasında Kurum, kanunda belirtilen tutarın yarısını zarara sebep olan üçüncü kişilere rücu eder.
Dava açmadan önce arabulucuya gitmek gerekir mi?
İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında 7036 sayılı Kanun m.3/3 uyarınca arabuluculuk dava şartı uygulanmaz.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m.50, m.51, m.52, m.54, m.55, m.56, m.112, m.114 ve m.417.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, özellikle m.21.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, özellikle m.4 ve m.19.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.266 ve m.282.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3 ve m.6.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.