İŞ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Bayramda ve Resmî Tatilde Çalışan İşçiye Ne Kadar Ücret Ödenir?

Bayram sabahı mesai

Fabrikada vardiyalar durmaz, otelde misafirler bayramda da gelir, marketin kapısı 1 Mayıs'ta da açıktır. Pek çok işçi için bayram günü, sıradan bir iş günü gibi geçer. Ay sonunda bordroya bakıldığında ise sorulan soru hep aynıdır: "Bayramda çalıştım, bunun karşılığı nerede?"

İş Kanunu bu soruya net bir cevap verir. Ancak cevabı doğru uygulamak için önce hangi günlerin "genel tatil" sayıldığını, sonra ücretin nasıl hesaplandığını bilmek gerekir.

Hangi günler ulusal bayram ve genel tatildir?

Bu günler 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'da sayılmıştır.

• Ulusal Bayram: 1923 yılında Cumhuriyetin ilan edildiği 29 Ekim günü Ulusal Bayramdır. Bayram 28 Ekim günü saat 13.00'ten itibaren başlar ve 29 Ekim günü devam eder.
• Resmî bayramlar: 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, 19 Mayıs Atatürk'ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı, 30 Ağustos Zafer Bayramı.
• Dinî bayramlar: Ramazan Bayramı; Arefe günü saat 13.00'ten itibaren 3,5 gündür. Kurban Bayramı; Arefe günü saat 13.00'ten itibaren 4,5 gündür.
• Diğer genel tatiller: 1 Ocak günü yılbaşı tatili, 1 Mayıs günü Emek ve Dayanışma Günü ve 15 Temmuz günü Demokrasi ve Milli Birlik Günü tatilidir.

Burada iki ayrıntı önemlidir. Birincisi, 28 Ekim ve arefe günleri yarım gündür; tatil öğleden sonra 13.00'te başlar. İkincisi, kamu kurumları için bazen ilan edilen "idari izin" ya da köprü günleri bu Kanunda sayılmaz; bunlar İş Kanunu anlamında genel tatil günü değildir.

29 Ekim için ayrıca özel bir kural vardır: Kanuna göre 29 Ekim günü özel işyerlerinin kapanması zorunludur. Ancak niteliği gereği sürekli çalışması gereken kuruluşlara ilişkin özel kanun hükümleri saklı tutulmuştur.

Bu günlerde çalışmak zorunlu mu?

İş Kanunu m.44'e göre ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır. Sözleşmelerde hüküm bulunmaması halinde söz konusu günlerde çalışılması için işçinin onayı gereklidir.

Yani iş sözleşmesinde "işçi, işyerinin ihtiyacına göre genel tatil günlerinde de çalışır" gibi bir hüküm varsa, işçi bu günlerde çalışmayı kabul etmiş sayılır. Böyle bir hüküm yoksa işveren tek taraflı olarak bayram mesaisi dayatamaz; işçinin onayını alması gerekir.

Ücret nasıl hesaplanır?

Hesabın temeli İş Kanunu m.47'dir. Bu maddeye göre Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir.

Bu cümle iki ayrı durumu düzenler:

1. İşçi tatil yaparsa: O günün ücreti, hiç çalışılmamış olsa da tam olarak ödenir. Aylık ücretli bir işçi için bu, maaştan kesinti yapılmaması anlamına gelir.
2. İşçi çalışırsa: Normalde ödenecek o günkü ücrete ek olarak, çalışılan her gün için bir günlük ücret daha ödenir. Pratikte işçi, o gün için toplam iki günlük ücret almış olur.

Örnek hesap

Aylık ücreti 36.000 TL olan bir işçinin günlük ücreti, 30 gün üzerinden 1.200 TL'dir. Bu işçi 1 Mayıs'ta çalışırsa, aylık maaşına ek olarak 1.200 TL daha alır. Kurban Bayramı'nın tamamında, yani arefe günü öğleden sonra dahil 4,5 gün boyunca çalışırsa, ek ödeme 4,5 × 1.200 = 5.400 TL olur. Bu tutarlar brüttür; yasal kesintiler ayrıca uygulanır.

Yüzde usulünün uygulandığı işyerleri için de kanun bir güvence koyar: yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence işçiye ödenir. Yani servis yüzdesi dağıtılan otel ve restoranlarda bu ücretler yüzde gelirinden değil, doğrudan işverenden karşılanır.

Bordroda görünmeyen bayram mesaisi

Genel tatil çalışmalarının ücreti çoğu zaman bordroda ayrı bir kalem olarak görünmez ya da hiç ödenmez. Bu durumda işçinin elindeki en güçlü deliller; işyeri giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, o günlere ait yazışmalar ve aynı vardiyada çalışan iş arkadaşlarının tanıklığıdır. Bayram günleri takvimde belli olduğu için, hangi günlerde çalışıldığının tek tek listelenmesi hesabı kolaylaştırır.

Genel tatil ücreti, fazla çalışma ücretinden ayrı bir alacaktır. Bayram günü normal süreden daha uzun çalışılmışsa, aşan süre için fazla çalışma kuralları ayrıca değerlendirilir. Bu konu için fazla mesai alacağı ve ispatı yazısına, pratik bir hesap için fazla mesai hesaplama aracına bakılabilir.

Hafta tatili ile karıştırılmamalı

Genel tatil ile hafta tatili farklı kavramlardır. Hafta tatili İş Kanunu m.46'da düzenlenir: işçilere, tatil gününden önceki iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme verilir. Bu dinlenme her hafta tekrarlanan bir haktır; genel tatil ise yılın belirli günlerine bağlıdır.

Bu ayrım ücret hesabında önemlidir. Bayram günü çalışılması m.47'deki genel tatil ücretini doğurur; aynı hafta içinde hafta tatilinin de kullandırılmaması ise ayrıca değerlendirilmesi gereken başka bir alacak konusudur. Turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerinde çalışanlar için 2025 yılında hafta tatilinin kullandırılma zamanına ilişkin özel bir düzenleme de eklenmiştir.

İş Kanunu kapsamı dışındakiler

İş Kanunu m.47, "bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçiler" için uygulanır. 50 ve daha az işçili tarım işletmeleri ya da ev hizmetleri gibi Kanun kapsamı dışındaki çalışmalarda bu hüküm doğrudan uygulanmaz; bu ilişkilerde sözleşme ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri belirleyicidir. Tarım işçileri için ayrıntılar tarım işçisi ve kıdem tazminatı yazısında anlatılmıştır.

İlgili içerikler