HESAPLAMA ARACI
Fazla Mesai Hesaplama
Salihli, Manisa'da faaliyet gösteren Avukat Büşra Turunç tarafından sunulan bu araç, aylık brüt ücret ve fazla çalışma saatine göre genel brüt ön hesap yapar.
Hesaplama yöntemi ve hukuki dayanak
Nasıl kullanılır?
- Aylık brüt ücreti girin.
- Hesaplanacak toplam fazla çalışma saatini yazın.
- “Hesapla” düğmesine basarak %50 zamlı genel ön hesabı görün.
Araç aylık ücreti 225 saate bölerek saatlik ücreti bulur ve girilen fazla çalışma saatini %50 zamlı ücretle hesaplar. Başlıca dayanak 4857 sayılı İş Kanunu m.41’dir.
Salihli ve çevresindeki fazla çalışma uyuşmazlıklarında çalışma süresi ve ücret kadar bordro, banka kaydı ve diğer deliller de ayrıca değerlendirilir.
Uyarı: Haftalık 45 saat, denkleştirme, ara dinlenmesi, bordro ve banka kayıtları ile ispat durumu ayrıca değerlendirilmelidir. Sonuç genel ön hesaptır.
İlgili içerik: Fazla çalışma alacağı ve ispatı · İş Hukuku
Diğer işçilik hesaplamaları: Kıdem tazminatı ön hesabı · İhbar tazminatı ön hesabı · Yıllık izin ücreti ön hesabı · İşsizlik maaşı ön hesabı
Örnek hesap
Aylık brüt çıplak ücreti 30.000 TL olan ve bir ayda 20 saat fazla çalışma yapan bir işçi için:
- Saatlik ücret: 30.000 / 225 ≈ 133,33 TL
- Zamlı saatlik ücret: 133,33 × 1,5 = 200 TL
- Hesap: 200 × 20 = 4.000 TL brüt
225 saat, haftalık 45 saatin altı iş gününe bölünmesiyle bulunan günlük 7,5 saatin, hafta tatili dahil ayın 30 günüyle çarpılmasıyla elde edilir (7,5 × 30). Rakamlar yalnızca yöntemi göstermek için seçilmiştir.
Fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışma farkı
İş Kanunu m.41 uyarınca haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir. Sözleşmede haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşan ancak 45 saate kadar olan çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılır ve yüzde yirmi beş zamlı ödenir. İşçi isterse ücret yerine her bir saat fazla çalışma için bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir. Yıllık fazla çalışma süresi 270 saati geçemez.
Fazla çalışmanın ispatında işyeri giriş-çıkış kayıtları, bordrolar, banka kayıtları ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilir. Bordroda fazla mesai tahakkuku bulunması ve işçinin bordroyu ihtirazi kayıt koymadan imzalaması ispat yükünü etkileyebilir.
Haftalık 45 saat nasıl hesaplanır?
Fazla çalışma günlük değil, haftalık toplam üzerinden belirlenir. Çalışma süresi haftada en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmamışsa haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür. Taraflar anlaşarak bu süreyi günde 11 saati aşmamak koşuluyla farklı dağıtabilir; bu durumda iki aylık dönemde haftalık ortalama, normal haftalık çalışma süresini aşamaz (4857 s.K. m.63). Böyle bir denkleştirme uygulanıyorsa bazı haftalarda 45 saatin aşılması tek başına fazla çalışma sayılmaz (m.41).
Hesapta ara dinlenmeleri çalışma süresinden düşülür. Ara dinlenmesi, dört saate kadar süren işlerde on beş dakika, dört saatten uzun ve yedi buçuk saate kadar süren işlerde yarım saat, yedi buçuk saatten uzun işlerde bir saattir (m.68).
Örneğin pazartesi–cumartesi 08.00–19.00 arasında çalışan ve her gün bir saat ara dinlenmesi kullanan işçinin günlük çalışması 10, haftalık çalışması 60 saattir; haftada 15 saat fazla çalışma vardır. Aylık brüt ücreti 33.750 TL ise:
- Saatlik ücret: 33.750 / 225 = 150 TL
- Zamlı saatlik ücret: 150 × 1,5 = 225 TL
- Bir haftalık fazla çalışma ücreti: 15 × 225 = 3.375 TL
- Dört haftalık toplam: ≈ 13.500 TL brüt
Bu tempoyla 270 saatlik yıllık üst sınır (m.41) 18 haftada dolar.
Fazla sürelerle çalışmada örnek
Sözleşmede haftalık 40 saat kararlaştırılmış ve işçi bir haftada 48 saat çalışmış olsun; saatlik ücreti 150 TL kabul edelim.
- 40 ile 45 saat arasındaki 5 saat (fazla sürelerle çalışma): 5 × 150 × 1,25 = 937,50 TL
- 45 saati aşan 3 saat (fazla çalışma): 3 × 150 × 1,5 = 675 TL
- Toplam: 1.612,50 TL brüt
İşçi zamlı ücret yerine serbest zaman isterse bu hafta için 5 × 1 saat 15 dakika ve 3 × 1 saat 30 dakika, toplam 10 saat 45 dakika serbest zaman kullanır. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretten kesinti yapılmadan kullandırılır (m.41). Araç yalnızca %50 zamlı fazla çalışmayı hesaplar; %25 zamlı kısım bu örnekteki gibi ayrıca hesaplanmalıdır.
İşçinin onayı, gece çalışması ve tatil günleri
Fazla çalışma yaptırmak için işçinin onayı gerekir (m.41). Gece çalışmasında ve sağlık nedeniyle kısa veya sınırlı süreli yürütülen işlerde fazla çalışma yaptırılamaz. Gece çalışmaları, Kanun'da sayılan bazı işlerde işçinin yazılı onayıyla yapılan çalışmalar dışında, yedi buçuk saati geçemez (m.69).
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, o günün ücretine ek olarak çalıştığı her gün için bir günlük ücret daha ödenir (m.47). Bu ödeme fazla çalışma ücretinden ayrı hesaplanır.
Fazla çalışma ücreti ödenmezse
Fazla çalışma ücreti de ücret alacağıdır ve zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 s.K. m.32). Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde zorlayıcı bir neden olmadan ödenmeyen işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir; gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır (m.34).
Ücretin kanun hükümlerine veya sözleşmeye uygun olarak hesaplanmaması ya da ödenmemesi, işçiye sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden haklı nedenle feshetme imkânı da verir (m.24). Bu yolla sözleşmesini sona erdiren işçinin kıdem tazminatı hakkı, 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesindeki diğer koşullar varsa doğar.
Başvuru yolu
İşçi alacağı ve tazminat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; başvuru karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3). Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporunda arabuluculuk bürosu adliyenin birimleri arasında yer alır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa dava, adliyenin ek hizmet binasındaki Salihli İş Mahkemesi'nde görülür; aynı rapora göre işçi alacağı davaları 2025'te ortalama 480 günde sonuçlanmıştır. Mahkemenin yeri ve baktığı davalar Salihli İş Mahkemesi sayfasında anlatılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Fazla mesai zammı yüzde kaçtır?
Haftalık 45 saati aşan çalışmalarda normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir (İş Kanunu m.41).
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
Yıllık fazla çalışma süresi 270 saati geçemez.
Fazla mesai yerine izin kullanılabilir mi?
İşçi isterse her bir saat fazla çalışma için bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir.
Fazla mesai alacağında zamanaşımı ne kadardır?
Beş yıldır (İş Kanunu m.32).
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu – m.32, m.41, m.47, m.63, m.68 ve m.69
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu – m.3 (dava şartı arabuluculuk)