İŞ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Askerlik İçin İşten Ayrılan İşçi Kıdem Tazminatı Alır mı?

Sevk tarihi geldi, işten ayrılmak gerekiyor

Askerlik tecili biten ya da sevk belgesi gelen bir işçi için işten ayrılmak bir tercih değil, zorunluluktur. Bu yüzden kanun, askerlik nedeniyle işten ayrılmayı sıradan bir istifa gibi görmez. Yıllarca aynı işyerinde çalışmış bir işçinin "askere gidiyorum diye bütün emeğim mi gidecek?" sorusunun cevabı bu farka dayanır.

Kanun ne diyor?

Kıdem tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte bıraktığı 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenir. Bu madde, kıdem tazminatına hak kazandıran fesih hallerini sayarken açıkça şu hâli de sayar: iş sözleşmesinin muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle feshedilmesi.

Sayılan hallerde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.

Bu düzenlemenin pratik sonucu şudur: askerlik nedeniyle ayrılan işçi, kendi isteğiyle işten ayrılmış olmasına rağmen, kıdem tazminatı bakımından işverenin feshettiği bir işçi gibi korunur.

Hangi şartlar aranır?

Muvazzaf askerlik

Kanun "muvazzaf askerlik hizmeti" ifadesini kullanır. Bu, zorunlu askerlik hizmetidir. Manevra gibi kısa süreli silah altına alınmalar ya da başka kanuni ödevler bu bentten farklı bir kurala tabidir; aşağıda ayrıca açıklanmıştır.

En az bir yıllık çalışma

Kıdem tazminatı "her geçen tam yıl" için ödenir. Bu nedenle aynı işverenin yanında en az bir yıl çalışmamış işçinin kıdem tazminatı hakkı doğmaz. Kıdemin hesaplanmasında 1475 sayılı Kanun m.14, işçilerin kıdemlerinin, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler gözönüne alınarak hesaplanacağını belirtir.

Ayrılışın gerçekten askerlik nedeniyle olması

Ayrılışın askerlik sebebiyle olduğunun gösterilmesi gerekir. Bunun en sağlıklı yolu, işverene yazılı bir dilekçe vermek ve askerlik şubesinden alınan sevk belgesini eklemektir. Ayrılış tarihinin sevk tarihine yakın olması da ayrılış nedeninin inandırıcılığı açısından önemlidir. Askerlikten aylar önce ayrılıp başka bir işte çalışmaya başlamak, bu bağın kurulmasını zorlaştırır.

Ne kadar ödenir?

Hesap, son ücret üzerinden yapılır. Kanuna göre kıdem tazminatına esas olacak ücretin hesabında, çıplak ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de gözönünde tutulur. Yemek ve yol yardımı gibi düzenli ödemeler bu nedenle hesaba girer.

Kıdem tazminatının yıllık miktarı için bir üst sınır da vardır: belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Bu tavan her yıl değiştiği için ayrılış tarihinde geçerli tutara bakılmalıdır. Pratik bir hesap için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.

Örnek: Aynı işyerinde 4 yıl 6 ay çalışmış, yemek ve yol yardımı dahil aylık brüt ücreti 40.000 TL olan bir işçi düşünelim. Her tam yıl için 30 günlük ücret, artan süre için de aynı oran uygulandığından hesap 4,5 yıl × 40.000 TL = 180.000 TL brüt olur. Ücret tavanın üzerindeyse hesap tavan üzerinden yapılır; bu tutardan yasal kesintiler ayrıca düşülür.

İşten ayrılmadan önce şu adımların atılması, sonradan çıkabilecek tartışmaları büyük ölçüde önler: ayrılış nedenini ve tarihini belirten yazılı dilekçenin işverene teslim edilip bir örneğinin imzalı olarak alınması, sevk belgesinin eklenmesi ve son aylara ait bordroların saklanması.

İşveren tazminatı zamanında ödemezse, açılacak davanın sonunda hakim gecikme süresi için, ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder.

İhbar süresi beklenmeli mi, ihbar tazminatı alınır mı?

Kanun, muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılmayı kıdem tazminatı bakımından ayrıca düzenlemiş, ancak ihbar süresi için bu hâle özgü bir kural koymamıştır. Bu nedenle ayrılış tarihinin sevk tarihine göre planlanması ve işverene mümkün olduğunca erken, yazılı bildirim yapılması olası tartışmaları azaltır. Sözleşmeyi işveren feshetmediği için işçinin ihbar tazminatı talep etmesi ise söz konusu olmaz. Bu konuda ayrıntılar için kıdem ve ihbar tazminatı yazısına bakılabilir.

Askerlik bitince işe geri dönülebilir mi?

Evet, kanun bunun için bir öncelik hakkı tanır. İş Kanunu m.31'e göre herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler bu ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işe girmek istedikleri takdirde işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır.

İşveren bu yükümlülüğe uymazsa bir yaptırım da vardır: aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder. Bu hakkın kullanılması için başvurunun iki aylık süre içinde ve ispatlanabilir bir şekilde, örneğin yazılı olarak yapılması önemlidir.

Kısa süreli silah altına alınma farklıdır

Muvazzaf askerlik dışındaki çağrılar için İş Kanunu m.31 ayrı bir düzen kurar: muvazzaf askerlik ödevi dışında manevra veya herhangi bir sebeple silah altına alınan veyahut herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi yüzünden işinden ayrılan işçinin iş sözleşmesi, işinden ayrıldığı günden başlayarak iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır. Bu korumadan yararlanmak için o işte en az bir yıl çalışmış olmak şarttır ve bir yıldan fazla çalışmaya karşılık her fazla yıl için ayrıca iki gün eklenir; ancak toplam süre doksan günü geçemez.

İlgili içerikler