TİCARET HUKUKU · TÜKETİCİ · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

İkinci El Araçta Gizli Ayıp Çıktı: Galeriden ve Şahıstan Alımda Haklarınız

Önce soru: kimden aldınız?

İkinci el araç alımında ortaya çıkan ayıplarda ilk belirlenmesi gereken, satıcının kim olduğudur. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a göre satıcı, ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan gerçek veya tüzel kişidir; tüketici ise ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden kişidir. Buna göre:

• Galeriden veya bayiden alım: Satıcı ticari amaçla hareket ettiği ve alıcı aracı kişisel kullanım için aldığı için tüketici işlemidir; 6502 sayılı Kanun uygulanır.
• İki şahıs arasındaki satış: Satıcı araç alım satımını meslek edinmemişse işlem tüketici işlemi değildir; Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) satış sözleşmesine ilişkin hükümleri uygulanır.

Araç satışının şekli ise her iki durumda da aynıdır: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.20'ye göre tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devirleri noterler tarafından yapılır ve noterler tarafından yapılmayan satış ve devirler geçersizdir.

Ayıp nedir?

6502 m.8'e göre ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında kararlaştırılan örnek ya da modele uygun olmayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır. İlan veya reklamda yer alan özelliklerden birini taşımayan, satıcının bildirdiği niteliğe aykırı olan ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplıdır. TBK m.219 da benzer bir tanım yapar ve satıcının bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumlu olduğunu belirtir.

İkinci el araçlarda sık görülen ayıplar şunlardır: ilanda "hatasız" veya "boyasız" denmesine rağmen değişen ya da boyalı parça bulunması, ağır hasar kaydının gizlenmesi, kilometrenin düşürülmüş olması, şasi veya motor numarasında sorun bulunması ve aracın üzerinde satışa engel bir kayıt ya da rehin olması. İlandaki ve noter satış sözleşmesindeki beyanlar, ayıbın ispatında önemli delildir.

Galeriden alımda: 6502 sayılı Kanun

En az bir yıllık sorumluluk

Tüketici satışlarında kural olarak ayıplı maldan sorumluluk teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. İkinci el satışlar için özel bir kural vardır: 6502 m.12'ye göre ikinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan az olamaz. Galeri "araç olduğu gibi satılmıştır, sonradan iddia kabul edilmez" türü bir kayıt koysa bile bu asgari sorumluluk kaldırılamaz. Ancak satıcı ayıbı açıkça bildirmiş ve bu bilgiyi satış belgesinde göstermişse, tüketici o ayıptan haberdar olduğu için o ayıp yönünden sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz.

İlk altı ay karinesi

6502 m.10'a göre teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Bu karine malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyorsa uygulanmaz; ikinci el araçlarda olağan kullanım aşınmaları bu nedenle ayrıca değerlendirilir.

Seçimlik haklar

6502 m.11'e göre malın ayıplı olduğu anlaşılırsa tüketici şu haklardan birini kullanabilir: satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme, aşırı masraf gerektirmiyorsa masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme veya imkân varsa ayıpsız bir misli ile değiştirme. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Ücretsiz onarım veya değiştirme seçilirse talebin kural olarak en geç otuz iş günü içinde yerine getirilmesi gerekir.

Uyuşmazlık değeri belirli sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine, üzerindeyse arabuluculuk sonrası tüketici mahkemesine başvurulur. Bu yollar için tüketici uyuşmazlıklarında görevli merciler bölümüne bakabilirsiniz.

Şahıstan alımda: Türk Borçlar Kanunu

Gözden geçirme ve ayıp ihbarı

Şahıstan alımda alıcıya önemli bir külfet düşer. TBK m.223'e göre alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse bunu uygun bir süre içinde ona bildirmek zorundadır. Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse satılanı kabul etmiş sayılır. Olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak gizli ayıplar bunun istisnasıdır; ancak böyle bir ayıp sonradan anlaşılırsa hemen satıcıya bildirilmelidir. Bildirimin noter ihtarnamesi gibi ispatı kolay bir yolla yapılması önerilir. Ancak TBK m.225'e göre ağır kusurlu olan satıcı, ayıbın kendisine süresinde bildirilmemiş olduğunu ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz; satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar bakımından da aynı kural geçerlidir.

Satıcı, sözleşme kurulduğu sırada alıcının bildiği ayıplardan sorumlu değildir. Alıcının yeterince gözden geçirmekle görebileceği ayıplardan ise ancak böyle bir ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumludur. Bu nedenle satın almadan önce ekspertiz yaptırılması ve ilandaki "hatasız" beyanlarının sözleşmeye yazdırılması önemlidir.

Seçimlik haklar ve sorumsuzluk kaydı

TBK m.227 de alıcıya sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız benzeriyle değiştirme seçimlik haklarını tanır; alıcının genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı da saklıdır. Durum dönmeyi haklı göstermiyorsa hâkim, onarım veya bedel indirimine karar verebilir. Satışlarda sık görülen "gördüm, beğendim, aldım" kaydı her durumda satıcıyı korumaz: TBK m.221'e göre satıcı satılanı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurluysa, ayıptan sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan her anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.

Zamanaşımı ve hile

• Şahıs satışı: TBK m.231'e göre satıcı daha uzun bir süre üstlenmedikçe, ayıptan doğan her türlü dava, ayıp sonradan ortaya çıksa bile satılanın alıcıya devrinden başlayarak iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
• Galeri satışı: Ayıplı maldan sorumluluk kural olarak teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; ikinci el satışlarda sorumluluk bir yıldan az olamaz.
• Hile veya ağır kusur: 6502 m.12'ye göre ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. TBK m.231'e göre de satılanı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurlu olan satıcı, iki yıllık zamanaşımı süresinden yararlanamaz. Kilometre düşürme veya ağır hasar kaydının bilerek gizlenmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.

İlgili içerikler