CEZA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Hırsızlık Suçu: Basit ve Nitelikli Hırsızlık, Gece Vakti, Etkin Pişmanlık ve Uzlaştırma

Suçun unsurları

TCK m.141'e göre zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Bu tanımda dört unsur öne çıkar: malın taşınır olması, başkasına ait olması, zilyedin rızasının bulunmaması ve failin yarar sağlama amacı. Malı kendisine ait sanarak alan kişide hırsızlık kastı bulunmaz; tarlaya ait olmayan bir sulama borusunu kendi borusu sanarak götüren komşunun durumu bu açıdan ayrıca değerlendirilir.

Taşınmazlar hırsızlığın konusu olamaz; başkasının tarlasını işgal etmek hırsızlık değil, TCK m.154'teki hakkı olmayan yere tecavüz suçudur. Bu konu elatmanın önlenmesi davası yazısında anlatılmıştır.

Nitelikli hırsızlık

Kanun bazı hâllerde cezayı ciddi şekilde artırmıştır. TCK m.142'nin birinci fıkrasına göre hırsızlığın kamu kurumlarında veya ibadet yerlerinde bulunan eşya, toplu taşıma aracında bulunan eşya, afet için hazırlanan eşya veya âdet, tahsis ya da kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında işlenmesi hâlinde üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası verilir.

İkinci fıkradaki hâllerde ceza beş yıldan on yıla kadar hapistir. Bunlar arasında kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından yararlanma, elde veya üstte taşınan eşyayı çekip alma ya da özel beceriyle işleme, haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da başka bir aletle kilit açma, bilişim sistemlerinin kullanılması, büyük veya küçükbaş hayvan hakkında işlenmesi ve kilitlenerek ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında işlenmesi sayılır. Kırsal bölgelerde ahırdan koyun veya büyükbaş hayvan çalınması, bu nedenle doğrudan nitelikli hırsızlıktır.

Gece vakti artırımı

TCK m.143'e göre hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Gece vaktinin ne olduğu da kanunda tanımlanmıştır: TCK m.6'ya göre gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evvele kadar devam eden zaman süresidir. Bu nedenle suç saatinin, o günün güneş doğuş ve batış saatleriyle karşılaştırılması gerekir.

Cezayı azaltan veya ortadan kaldıran hâller

TCK m.144'e göre hırsızlık paydaş veya elbirliğiyle malik olunan mal üzerinde ya da bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenirse, şikâyet üzerine iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir. Örneğin miras kalan ortak tarladaki ürünü diğer mirasçılara sormadan satan mirasçının durumu bu kapsamda değerlendirilebilir. TCK m.145'e göre malın değerinin azlığı nedeniyle cezada indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir. TCK m.146'ya göre malın geçici bir süre kullanılıp geri verilmek üzere alınması hâlinde şikâyet üzerine ceza yarı oranına kadar indirilir. TCK m.147'ye göre hırsızlık ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmişse, olayın özelliğine göre cezada indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir.

Akrabalar arasında özel bir kural vardır. TCK m.167'ye göre bu bölümdeki suçların (yağma hariç) haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyun ya da aynı konutta yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Aynı konutta yaşamayan kardeş veya aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze gibi yakınlar bakımından ise ceza, şikâyet üzerine yarı oranında indirilir.

Zararı gidermek: etkin pişmanlık

TCK m.168'e göre hırsızlık suçu tamamlandıktan sonra ve fakat kovuşturma başlamadan önce fail, bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen giderirse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Etkin pişmanlık kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm verilmeden önce gösterilirse cezanın yarısına kadarı indirilir. Zararın yalnızca bir kısmı giderilmişse etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması için ayrıca mağdurun rızası aranır.

Örnek: Nitelikli hırsızlık nedeniyle beş yıl hapis cezası alması gereken bir fail, iddianame kabul edilmeden önce mağdurun bütün zararını öderse, ceza üçte ikiye kadar indirilerek bir yıl sekiz aya kadar düşebilir. Kovuşturma aşamasında ödeme yaparsa indirim yarıya kadar olur ve ceza iki yıl altı aya kadar inebilir. Zararın ne zaman giderildiği bu nedenle cezanın miktarını doğrudan etkiler.

Uzlaştırma ve şikâyet

CMK m.253'e göre şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın hırsızlık (TCK m.141) uzlaştırma kapsamındadır. Bu nedenle basit hırsızlıkta önce taraflar arasında uzlaştırma girişiminde bulunulur. Nitelikli hırsızlık (TCK m.142) bu listede yer almaz. Paydaş malı veya kullanma hırsızlığı gibi şikâyete bağlı hâller ise CMK m.253'ün şikâyete bağlı suçlara ilişkin bendi kapsamında uzlaştırmaya tabidir. Uzlaştırma süreci uzlaştırma hangi suçlarda uygulanır yazısında anlatılmıştır.

Salihli'de hırsızlık davaları: 5235 sayılı Kanun m.12'ye göre ağır ceza mahkemeleri on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara bakar ve m.14'e göre görev belirlenirken ağırlaştırıcı nedenler dikkate alınmaz. Nitelikli hırsızlığın üst sınırı on yıl olduğundan hırsızlık davaları Salihli'de asliye ceza mahkemelerinde görülür. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre hırsızlık davaları 1. Asliye Ceza Mahkemesi'nde ortalama 340, 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nde 354, 3. Asliye Ceza Mahkemesi'nde 224 günde sonuçlanmıştır. Ayrıntılar için Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler ve Salihli'de dava süreleri yazılarına bakılabilir.

Önemli noktalar

Hırsızlık şüphesiyle ifadeye çağrılan kişinin susma ve müdafi isteme hakları vardır; bu haklar ifadeye çağrılan şüphelinin hakları yazısında anlatılmıştır. Mağdur açısından ise çalınan eşyanın fatura, fotoğraf veya seri numarası gibi bilgilerle belgelenmesi, hem soruşturmada hem tazminat talebinde önemlidir.

İlgili içerikler